अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

११ अध्यायः।] ऋतुचर्य्याविवरणम् । ३६
अन्ये सप्तदश प्राहुः शिराद्वाराणि वाजिनः ।
विकारयुक्तं यद्रक्तं सुखल्पमपि वर्जयेत् ॥ ५ ॥
एवं शरदि यः सम्यक् पुष्टिं नयति वाजिनाम्$^१$ ।
तस्य यद्वाञ्छितं किञ्चिद्यानार्थं$^२$ तच्च सिध्यति ॥ ६ ॥
ततो हेमन्तमासाद्य निवाते निबधेद्धयम्$^३$ ।
मासोत्थं यवसन्द्यात् पानीयञ्च यथेच्छया ॥ ७ ॥
घृतं वा यदि वा तैलं पाने दद्याद्विचक्षणः ।
वाहयेच्च$^४$ शनैर्नित्यं सर्व्वदोषप्रशान्तये ॥ ८ ॥
ततः शिशिरमासाद्य दद्यात्तैलं हि वाजिनाम् ।
पलाष्टकप्रमाणेन यावद्दिनचिसप्तकम्$^५$ ॥ ६ ॥
यवोद्भवं यवसन्द्या$^६$देकविंशत्यहानि च ।
यवाभावेऽथ चणकान् दद्यादार्द्र$^७$त्तरान् सदा ॥ १० ॥
तदभावे मसूरांश्च शुष्कार्द्रांस्तैलसंयुतान् ।
यवसं चापि तद्ध्येयं$^८$ नीरोगो जायते हयः ॥ ११ ॥
१। वाजिनः । कः ।
२। नानार्थं तत्प्रसिध्यति । कः ।
३। ह्यश्चं निबन्धयेत् । कः ।
४। वाह्यश्च । कः ।
५। भवेद्यावद्दिसप्तकम् । कः ।
६। पञ्चाद्द्याद्विंशत्यहानि च । कः ।
७। आर्द्रीन् वरान् । कः ।
८। यत्प्रोक्तं प्रविष्ये तदहं यदा । कः ।