अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

२६ अश्ववैद्यकम् । [३ अध्यायः ।
अश्रुपातः समुद्दिष्टः प्रदेशश्चक्षुषोरधः ॥ ४२ ॥
तत्रावर्त्तो भवेद्भीमः स्वामिनः कुलनाशनः ।
अपाङ्गाद्द्व्यङ्गुले चैव प्रदेशः शङ्ख उच्यते ॥ ४३ ॥
तस्मिन् भर्तुर्विनाशाय भवेद्वाहस्य रोमजः ।
भ्रूप्रदेशसमुद्भूत¹ आवर्त्तो नैव पूजितः ॥ ४४ ॥
सुहृद्वियोगकृत् सः स्याद्भर्तुरर्थावसादकः ।
मन्यां ग्रीवां शिरो विन्द्यात्तत्रावर्त्तस्तु कुत्सितः ॥ ४५ ॥
स इच्छेत् स्वामिनाशनम् ॥ गण्डावर्त्तो भवेद्यस्य वाजिनो दक्षिणा-
श्रयः । स करोति महासौख्यं स्वामिनः शिवसंज्ञकः ॥ तद्वद्वामाश्रयः
क्रूरः प्रकरोति धनक्षयम्” इति । एवं शुक्रोऽप्याह । “कपोलस्थौ
यदावर्त्तौ दृश्येते यस्य वाजिनः । यशोवृद्धिकरौ प्रोक्तौ राज्यवृद्धिकरौ
मतौ ॥ एकोऽथवा कपोलस्थो यस्यावर्त्तः प्रदृश्यते । शर्वेनाम स
विख्यातः स इच्छेत् स्वामिनाशनम् ॥ गण्डसंज्ञो यदावर्त्तो वाजिनो
दक्षिणाश्रितः। स करोति महासौख्यं स्वामिनां शिवसंज्ञकः ॥ तद्वद्
वामाश्रितः क्रूरः प्रकरोति धनक्षयम् । इन्द्राभौ तावुभौ शस्तौ
नृपराज्य विवृद्धिदौ” इति ॥
४३ । अपाङ्गात् नेत्रपर्य्याद् द्व्यङ्गुले ऊर्द्धे इति शेषः ।
४५ । ग्रीवायामावर्त्तत्रयस्य तु शुभलमाह शुक्रः । “एवमेव
१ । भ्रुवोर्देशे । खः ।