अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

५० अध्यायः ।] मुष्करोगविवरणम् । २८३
सघृतं कुष्ठसंयुक्तं दापयेत्तद्बुधो भिषक् ।
निघन्त्यामयमण्डानां सप्तकं वा द्विसप्तकम् ॥ ८ ॥
कुलत्थयवकोलानां पञ्चमूल्यास्तथैव च ।
क्वाथेन तैलयुक्तेन¹ निरूहं संप्रयोजयेत्² ॥ ९ ॥
मांसानां रसकैः स्निग्धैर्भोजनं तच्च³ शस्यते ।
ग्रासे दूर्व्वार्जुनौ वापि जलं कूपात्समुद्धृतम् ॥ १० ॥
ग्रासप्रतिहतो यस्तु कृच्छ्रमूत्रपुरीषयोः ।
तच्च पृष्ठे समाध्मातो न स शक्यश्चिकित्सितुम् ॥ ११ ॥
पित्ताण्डलक्षणचिकित्सितम् ।
शूनता मुष्कयोश्चैव रक्तता⁴ कृष्णतापि वा ।
भवेत् पित्तेन दुष्टेन पिड़कानाञ्च⁵ सम्भवः ॥ १२ ॥
१० । पथ्यमाह । मांसेत्यादि ।
११ । असाध्यत्वमाह ग्रासेत्यादि । तस्य लक्षणञ्च कृच्छ्रमूत्र-
पुरीषत्वादिकं ज्ञेयम् । ग्रासेत्यादिश्लोको ग-पुस्तके नास्ति । कृच्छ्र-
मूत्रपुरीषयोरित्यत्र कृच्छ्रमूत्रपुरीषक इति पाठो युक्तः । तच्चेत्यत्र
यस्येति पाठः साधुः ।
१२ । पित्ताण्डलक्षणमाह । शूनतेति । पिड़कानां व्रणानाम् ।
१ । तिलतैलेन । गः । ४ । रक्ताकृष्णासितापिच । गः ।
२ । संप्रदापयेत् । गः । ५ । पिड़कानां समुद्भवः । गः ।
३ । तस्य । खः ।