अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

२१६ अश्ववैद्यके [२१ अध्यायः।
स्तब्धकर्णो गुरुशिरा भवेद्वाजी सुदुर्मनाः ॥ २६ ॥
पित्तजे या क्रिया प्रोक्ता शिरावेधादिका मया ।
रक्तजे सा प्रयोक्तव्या तथा चैवाभिघातजे ॥ २७ ॥
प्रोथतेऽन्तःशिरो यस्य यस्य नासासमुद्भवाः ।
दृश्यन्ते क्रमयश्चापि क्रमिजं तस्य निर्द्दिशेत् ॥ २८ ॥
त्रिकटुञ्च विड़ङ्गञ्च वार्त्ताकीनां फलानि च ।
सुरया मईयित्वा तु नस्यं तैलेन दापयेत् ॥ २९ ॥
फलानि वृहतीनाञ्च तिक्तवार्त्ताकुमेव च ।
पिष्ट्वा च छागक्षीरेण नस्यं तेनैव दापयेत् ॥ ३० ॥
नागरं शतपुष्पञ्च तगरञ्च हरेणुकम् ।
कल्कं कृत्वा गवां मूत्रे तैलं तेनैव पाचयेत् ॥ ३१ ॥
२८ । क्रमिजशिरोरोगमाह प्रोथत इति । यस्यान्तःशिरः
प्रोथते क्रमिपूर्णं भवतीत्यर्थः । प्रोथ च ञ पर्यापणे । पर्यापणं
परिपूर्णता ।
२९ । क्रमिजशिरोरोगचिकित्सामाह षड्भिः श्लोकैः त्रिकद्वि-
त्यादिभिः । त्रिकद्वादीनां मिलितः कर्षः सुरातैलयोश्च कुड़वार्द्धम् ।
३० । बृहतीतिक्तवार्त्ताकुफलं कर्षमितं छागदुग्धेन पिष्ट्वा कुड़-
वार्द्धेन छागदुग्धेन नस्यं देयम् ।
३१ । नागरादीनां कुड़वः । तैलस्य च प्रस्थः तैलचतुर्गुणे
गोमूत्रे मृदुपाकेन साध्यः । नस्यपरिमाणं कुड़वार्द्धं ग्राह्यम् ॥ भोज-
नञ्च सुखोष्णविड़ङ्गघृतयुक्तं भाव्यम् ॥