आर्यभटीयम् (आचार्य आर्यभट - परमेश्वर टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

२८ गीतिकापादः ॥
दोःकोटिभ्यां व्यासदलखण्डाभ्याञ्च चतुर्भुजम् ॥
त्र्यश्रे समस्तजीवार्धं साध्यजीवेति कल्प्यते ।
चतुर्भुजे तु कोटिर्वा भुजा वा साध्यजीवका ॥
त्रिज्यादोःकृतिभेदस्य मूलं कोटिर्भुजा तथा ।
एतत्सर्वं विदित्वात्र जीवायुक्तिर्विचिन्त्यताम् ॥
राशित्रयमिते दोष्णि दोर्ज्या त्रिज्यासमा भवेत् ।
त्रिज्यैवोत्क्रमजीवापि तस्याः कोट्या अभावतः ॥
द्यतस्त्रिगुणयोर्वर्गयोगमूलं समस्तज्या ।
जीवा त्रिराशिकापस्य त्र्यश्रं तत्र प्रजायते ॥
समस्तार्थोत्क्रमज्याभिस्समस्तज्यार्धमत्र तु ।
सार्धर्क्षभोर्धर्ज्या पिण्डज्या द्वादशी च सा ॥
तया तदुत्क्रमेणापि समस्तज्या पुनर्भवोत् ।
ताभिस्त्र्यश्रं समस्तज्यादलं षष्ठार्धजीवका ॥
तया कोटिश्चसाध्या स्याद्दोःकोट्योर्न्यस्तयोः पुनः ।
ताभ्यां दिक्सूत्रखण्डाभ्यामपि स्याच्चतुरश्रकम् ॥
अष्टादशी तत्र कोटिरित्थं सर्वत्र चिन्त्यताम् ।
चतुरश्रं त्रिकोणं वा जीवा वापि तदाश्रिता ॥
अष्टादशीषष्ठिकाभ्यां समस्तज्यावशात्पुनः ।
नवमी च तृतीया च बाहुकोटिवशात्पुनः ॥
ताभ्यां पञ्चदशी चैकविंशी सप्तेति साधिताः ॥
व्यासार्थार्धं ह्यष्टमी ज्या तत्कोटिष्षोडशी भवेत् ॥
अष्टम्यास्तु समस्तज्याविधिना च चतुर्थिका ।
ततः कोटिवशाद्विंशी समस्तज्यावशात्ततः ॥
दशमी च ततो बाहुवशात्स्यात्तु चतुर्दशी ।
चतुर्दश्यास्समस्तज्यावशाद्भवति सप्तमी ॥
ततः कोटिवशात्सप्तदशी भूयोऽथ पञ्चमी ।
दश्म्यास्तु समस्तज्यावशात्सिध्येत्पुनस्तथा ॥
एकोनविंशी पञ्चम्या बाहुरूपेण सिध्यति ।
द्वितीया च चतुर्थ्यास्स्यात्समस्तज्यावशात्ततः ॥