आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

कुशलप्रश्न. ] उज्ज्वलोपेते प्रथमः प्रश्नः । ८१
स्त्रिय सर्वनाम्नैवाभिवादयीत अभिवादयेऽहमिति न नाम्ना(१) ऽसाधा-
रणेन देवदत्तोऽहमभिवादय इति । एवं राजन्यवैश्यौ च ॥ २० ॥
मातरमाचार्यदारं चेत्येके ॥ २१ ॥
मातरमाचार्यदारं चेते अपि द्वे सर्वनाम्नैवाऽभिवादयीत । न नाम्ना
भिवादयीतेत्येके मन्यन्ते । स्वमतं तु नाम्नैवेति ॥ २१ ॥
वयोविशेषेणाभिवादनं हीनवर्णै नास्तीत्याह—
दशवर्षश्च ब्राह्मणः शतवर्षश्च क्षत्रियः ।
पितापुत्रौ स्म तौ विद्धि तयोस्तु ब्राह्मणः पिता ॥
शिष्यं प्रत्याचार्यस्याऽयमुपदेशः । स्मशब्दः श्लोकपूरणो निपातः ।
ब्राह्मणः क्षत्रिय इत्युपलक्षणमुत्तमाधमवर्णानाम् । विद्धि जानीहि ।
(२)शिष्टं स्पष्टम् ॥२२ ॥
कुशलमवरवयसं वयस्यं वा पृच्छेत् ॥ २३ ॥
ब्राह्मणविषयमिदम् । (३)क्षत्रियादिषु विशेषस्य वक्ष्यमाणत्वात् ।
वयसा तुल्यो वयस्यः । अवरवयस वयस्य वा ब्राह्मणं पथ्यादिषु सङ्गतं
कुशलं पृच्छेत्—'अपि कुशल'मिति ॥ २३ ॥
अनामयं क्षत्रियम् ॥ २४ ॥
पृच्छेत् 'अप्यनामयं भवत' इति । आमयो रोगः तदभावोऽनामयम् ॥
अनष्टं वैश्यम् ॥ २५ ॥
'अप्यनष्टपशुधनोऽसी'ति ॥ २५ ॥
आरोग्यं शूद्रम् ॥ २६ ॥
शूद्रमारोग्यं पृच्छेत्—'अप्यरोगो भवा'निति ॥ २६ ॥
नाऽसम्भाष्य श्रोत्रियं व्यतिव्रजेत् ॥ २७ ॥
श्रोत्रियं पथि सङ्गतमसम्भाष्य न व्यतिव्रजेत न व्यतिक्रामेत् ॥ २७ ॥
१. असाधारणेन 'देवदत्तोऽहमभिवादये' इति क पुस्तके नास्ति ।
२. 'स्पष्टमन्य'दिति क. ख. च. पु. ३ इतरेषु इति क. पु.
आप० ध० ११