आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

५४ आपस्तम्बधर्मसूत्रे [ (प.३.) क. ९.
सन्धावनुस्तनिने रात्रिम् ॥ २० ॥
सन्धिः सन्ध्या तस्मिन् सन्धौ । अनुस्तनिते मेघगर्जिते सति रात्रिं
(१)सर्वां रात्रिं नाऽधीयीत । वर्षतांत्विदम् । अन्यस्मिन्नधिकं वक्ष्यति ॥२०॥
स्वप्नपर्यन्तं विद्युति ॥ २१ ॥
अन्त्यो दीर्घ उपान्त्यो ह्रस्वः । विपर्यासश्छान्दसोऽपपाठो वा ।
सन्धौ विद्युति सत्यां स्वप्नपर्यन्तां रात्रिमनध्यायः न सर्वाम् । स्वप्नपर्यन्ता
रात्रिः प्रहरावशिष्टा ॥ २१ ॥
एवं सायं सन्ध्यायामुक्तं, प्रातस्सन्ध्यायामाह-
उपव्युषं यावता वा कृष्णां रोहिणीमिति शम्या-
प्रासाद्विजानीयादेतस्मिन्काले विद्योतमाने
सप्रदोषमहरनध्यायः ॥ २२ ॥
उपव्युषं उषस्समीपे तत्र विद्योतमाने विद्युति सत्यामपरेद्युस्सप्रदो-
षमहरनध्यायः । प्रदोषादूर्ध्वं रात्रावध्ययनम् । यावता वा कालेन शम्याप्रा-
सादर्वागवस्थितां गां कृष्णामिति वा रोहिणीमिति वा विजानीयात् । एत-
स्मिन्काले उपव्युषं विद्योतमान इत्यन्वयः । रोहिणी गौरवर्णा । इतिशब्द-
प्रयोगे द्वितीया प्रयुज्यते । तत्राऽन्वयप्रकारश्चिन्त्यः ॥ २२ ॥
दृढेऽपररात्रे स्तनयित्नुना ॥ २३ ॥
रात्रेस्तृतीयो भागः सर्वोऽपररात्रः । तस्य त्रेधा विभक्तस्याद्योऽशो
महारात्रः । अन्त्यो दृढः । तस्मिन् दृढेऽपररात्रे स्तनयित्नुना निमित्तेन सप्र-
दोषमहरनध्यायः ॥ २३ ॥
ऊर्ध्वमर्धरात्रादित्येके ॥ २४ ॥
अर्धरात्रादूर्ध्वमनन्तरोक्को विधिरित्येके मन्यन्ते । स्वपक्षस्तु दृढ
एवेति ॥ २४ ॥
गवां चाऽवरोधे ॥ २५ ॥
दस्युप्रभृतिभिरवरुद्धासु गोषु तावन्तं कालमनध्यायः । अवरोधो
ग्रामाद्विर्गमनिरोधः ॥ २५ ॥
बध्यानां च यावता हन्यन्ते ॥ २६ ॥

१. अस्य सूत्रत्वेन परिगणनं कृतं क पु.