आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

ब्रह्मचारिधर्माः ] उज्ज्वलोपेते प्रथमः प्रश्नः । ४१
(१)नोपजिघ्रेत् स्त्रियं मुखेन ॥ ८ ॥
स्नाता(२)मनुलिप्तां वा स्त्रियं बालामपि मुखेन नोपजिघ्रेत् । ‘मुखेने’
ति वचनाद्यादृच्छिके गन्धाघ्राणे न दोषः ॥ ८ ॥
न हृदयेन प्रार्थयेत् ॥ ९ ॥
हृदयेन मनसा स्त्रियं न प्रार्थयेत्—अपीयं मम स्यादिति ॥ ९ ॥
नाकारणादुपस्पृशेत् ॥ १० ॥
कारणेन विना स्त्रियं नोपस्पृशेत् । कारणं योक्त्रसन्नहनविमोचनविषम-
पतनधारणादि ॥ १० ॥
रजस्वलो रक्तदन्सत्यवादी स्यादिति हि ब्राह्मणम् ॥११॥
रजस्वलो मलिनगात्रः । रक्ता दन्ता यस्य स रक्तदन् । छान्दसो दन्ता-
देशः । पङ्किलदन्त इत्यर्थः । एतदुभय ‘मुत्सन्नश्लाघ’(१-१-२७) इत्यनेन
गतमपि पुनरुच्यते(३) श्रौतप्रायश्चित्तप्राप्त्यर्थम् । ‘अनृतं वोक्त्वा’(२-१-२७)
ति प्रायश्चित्तं वक्ष्यति । सत्यवादी स्यादिति ब्राह्मणम् ॥ ११ ॥
यां विद्यां कुरुते गुरौ तेऽप्यस्याऽऽचार्या ये तस्यां
गुरोर्वंश्याः ॥ १२ ॥
आत्मीये गुरौ यां विद्यां कुरुते अधीते तस्यां विद्यायां गुरोर्वंश्या आचार्यास्तेऽ-
प्यस्य माणवकस्याचार्याः । यद्यपि साक्षात्तेभ्यो न गृह्यते विद्या तथापि
आचार्यवदुपचरितव्याः । ‘तस्या’ मिति वचनाद्विद्यान्तरे ये वंश्यास्तेषु
नायं विधिः ॥ १२ ॥
यानन्यान् पश्यतोऽस्योपसङ्गृह्णीयात्तदात्वे
त उपसङ्ग्राह्याः ॥ १३ ॥
अस्य माणवकस्य पश्यत अस्मिन् माणवके पश्यति यानन्यनाचार्य उपसङ्-
१. पञ्च ह वा एते ब्रह्मचारिण्यग्नयो धीयन्ते द्वौ पृथग्वस्तयोर्मुखे हृदये उपस्थ एव
पञ्चमः । स यद्दक्षिणेन पाणिना स्त्रियं न स्पृशति तेनाहरहर्यज्ञिना लोकमवरुन्धे, यत्स-
व्येन तेन प्रत्राजिनाम् , यन्मुखेन, तेनाग्निप्रस्कन्दिनां, यद्धृदयेन तेन शूराणां, यदुप
स्थेन तेन गृहमेधिना, तैश्चेत् स्त्रियं पराहरत्यनग्निरिव शिष्यते ॥ इति गो. ब्रा. १. २ ४.
२. अनुलिप्ताङ्गीं इति. ख पु. ३. श्रौतप्रायश्चित्तमतिक्रमे स्यादिति. ख. पु.
आप० ध० ६