आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

नित्यश्राद्धम् ] उज्ज्वलोपेते द्वितीयः प्रश्नः । २६१
तानि च भुक्तवद्भ्यो दद्यात् ॥ १० ॥
तानि भाण्डानि कांस्यादीनि च भुक्तवद्भ्यो ब्राह्मणेभ्यो दद्यात् । एवं
प्रत्यहम् ॥ १० ॥
समुदेतांश्च भोजयेत् ॥ ११ ॥
समुदेतवचनं गुणाधिक्यार्थम् ॥ ११ ॥
न चाऽतद्गुणायोच्छिष्टं प्रयच्छेत् ॥ १२ ॥
भाण्डेषु यत् भुक्तशिष्टं तदिहोच्छिष्टम् । तदप्यतद्गुणाय भुक्तवतां ये
गुणास्तद्रहिताय न दद्यात् तद्गुणायैव दद्यादिति(१) ॥ १२ ॥
एवं संवत्सरम् ॥ १३ ॥
एवमेतन्नित्यश्राद्धं संवत्सरं कर्तव्यमहरहः ॥ १३ ॥
तेषामुत्तमं लोहेनाजेन कार्यम् ॥ १४ ॥
तेषां संवत्सरस्याऽह्नां उत्तममहस्समाप्तिदिनम् । लोहेन लोहितवर्णेन
अजेन श्राद्धं कर्तव्यम् । दृश्यते चाप्यन्यत्राऽस्मिन्नर्थे लोहशब्दः-(२)
‘लोहस्तूपरो भवत्यप्यतूपरः कृष्णसारङ्गो लोहितसारङ्गो वे’ति । च-
मकेषु च भवति (३)‘श्यामं च मे लोहं च म’ इति ॥ १४ ॥
मानं च कारयेत्प्रतिच्छन्नम् ॥ १५ ॥
मानं धिष्ण्यं वेदिका । दृश्यते हि मिनोतेरस्मिन्नर्थे प्रयोगः
अग्रेणाऽऽग्नीध्रं चतुर उपस्नावं विमितं विमिन्वन्ति पुरस्तादुन्नतं पश्चा-
न्निन्नतमिति। स एवायमुपसर्गरहितस्य प्रयोग । तं मानं कारयेत् कर्म-
करैः, प्रतिच्छन्नं च तद्वति तिरस्करिण्यादिना। इदमपि ग्रामाद्बहिरेव ॥
तस्योत्तरार्धे ब्राह्मणान् भोजयेत् ॥ १६ ॥
तस्य मानस्योत्तरस्मिन्नर्धे ब्राह्मणा भोजयितव्याः ॥ १६ ॥
उभयान्पश्यति ब्राह्मणांश्च भुञ्जानान्माने च
पितॄन्नित्युपदिशन्ति ॥ १७ ॥
१. तदलाभे एतानि भुक्तवद्भ्यो ददाति उच्छिष्टानि श्राद्धे भुक्तवद्भ्य एव दद्यात् ॥
इत्यधिक घ. पुस्तके । २. लौहेन इति घ. पु.
३ तै स. ४. ७. ५. ‘‘अग्नाविष्णू सजोषसा’’इत्याद्या एकादशानुवाकाः चमका इ-
त्युच्यन्ते ‘चमे’ शब्दघटित्वात् ।