आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

समावृत्तं चेत् शिष्यं कृतदारमाचार्योऽभ्यागच्छेत् अतिथधर्मेण । तम-
भिमुखोऽभ्यागम्य । तस्योपसंगृह्य । कर्माणि षष्ठी । तमुपसंगृह्य । यद्यपि तस्य
चण्डालादिस्पर्शः सम्भाव्यते, तथापि न बीभत्समान उदकमुपस्पृशेत् न
स्नायात् । उपसंग्रहणे वा धूलिधूसरौ पादौ स्पृष्ट्वा न बीभत्समान उद-
कमुपस्पृशेत् । ततस्त पुरस्कृत्य गृहप्रवेशे अग्रे कृत्वा । पूजासाधनान्यु-
पस्थाप्य यथोपदेश गृह्योक्तेन मार्गेण मधुपर्केण पूजयेत् । पूजाविधानं गृह्यो-
क्तस्याऽयमनुवाद आसनादिषु विशेष वक्तुम् ॥ ४ ॥
तमाह—
आसने शयने भक्ष्ये भोज्ये वाससि वा सन्निहिते
निहीनतरवृत्तिः स्यात् ॥ ५ ॥
सन्निहिते आचार्ये तस्मिन्नेव गृहे अपवरकादिकं प्रविष्टे आसनादिषु
निहीनतरवृत्ति. स्यात् । तरप्निर्देशात् नीच आसने गुणतोऽपि निकृष्ट आ-
सीत । एवं शयनादिष्वपि द्रष्टव्यम् ॥ ५ ॥
तिष्ठन् सव्येन पाणिनाऽनुगृह्याऽऽचार्यं(१)माचमयेत् ॥६॥
तिष्ठन्निति प्रह्व उच्यते, स्थानयोगात् । न हि साक्षात्तिष्ठन्नाचमयितुं
प्रभवति । सव्येन पाणिना करकादिकमनुगृह्याऽधस्तादङ्गृहीत्वा इतरेण
द्वारमवमृश्येत्यर्थासिद्धत्वादनुक्तम् । एवं कृत्वाऽऽचार्यमाचमयेत् स्वयमेव
शिष्यः । एवं हि स(२) सम्मतो भवति । आचार्ये प्रकृते पुनराचार्य-
ग्रहणमातिथ्यादन्यत्राप्याचार्यमाचमयेन्नेवमेवाऽऽचमयेदिति ॥ ६ ॥
अन्यं वा समुदेतम् ॥ ७ ॥
वाशब्दः समुच्चये । अन्यमप्येवमेवाचमयेत् । स चेत् समुदेतः कु-
लशीलवृत्तविद्यावयोभिरुपेतो भवति ॥ ७ ॥
स्थानासनचंक्रमणस्मितेष्वनुचिकीर्षन् ॥ ८ ॥
व्यवहितमपि स्यादित्यपेक्ष्यते । चिकीर्षया करणं लक्ष्यते । स्था-
नादिष्वाचार्यस्य पश्चाद्भावी स्यात् । न पूर्वभावी । न युगपद्भावी ॥ ८ ॥
सन्निहिते मूत्रपुरीषवातकर्मोच्चैर्भाषाहास(३)ष्ठीवनद-
न्तश्कवननिःशृङ्गणभ्रूक्षेपणतालनिष्ट्यानीति ॥ ९ ॥
१. आचामयेत इति क. पु. २ धर्मयुत इति. घ पु. धर्मतो भवति. इति.ड.पु.
३ छेबन. इति. क. पु.