आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

१६२ आपस्तम्बधर्मसूत्रे [ (प.१०)क.२९.
पुत्रान् सन्निष्याय ब्रूयुर्विप्रजताऽस्मदेवं ह्यस्म-
त्स्वायास्सम्प्रत्यपत्स्यतेति ॥ ९ ॥
अथ ते पुत्रान् सन्निष्याय ब्रूयुः हे पुत्राः अस्मत् अस्मत्तः । विप्रव्रजत
विविधं प्रकर्षेण च स्नेहमुत्सृज्याऽऽर्यसमीपं गच्छत । एव ह्यस्मत्सु अस्मा
स्वायाः शिष्टाः सम्प्रत्यपत्स्यत । (१) 'आशंसायां भूतवच्चेति' भविष्यति
लुङ् । सकारात्परो यकारोऽपपाठश्छान्दसो वा । सम्प्रतिपत्तिं करिष्य
न्ति । आर्याणामप्येतदभिप्रेतं भविष्यति । यस्मादस्माभिरेव पतनीयं
कर्माऽनुष्ठितं न भवद्भिः । न च पतितेनोत्पादितस्य पातित्यम्, अन्य-
त्वात् ॥ ९ ॥
एतदेवोपपादयति -
अथाऽपि न सेन्द्रियः पतति ॥ १० ॥
न हि पतितो भवन् सहेन्द्रियेण पतति, पुरुष एव पतति, नेन्द्रियं
शुक्रमिति । अथापिशब्दावपि चेत्यस्यार्थे ॥ १० ॥
कथं न सेन्द्रियः पततीत्याह --
तदेतेन वेदितव्यमङ्गहीनो ऽपि साङ्गं जनयति ॥ ११ ॥
तदनन्तरोक्तमर्थरूपमेतेन वक्ष्यमाणेन निदर्शनेन वेदितव्यम् । चक्षुरा
द्यङ्गहीनोऽपि साङ्गं चक्षुरादिमन्तं जनयति, एवमधिकारविकलः साधिकारं
जनयिष्यति । स्त्रिया अपि कारणत्वात् तस्याश्च दोषाभावात् ॥ ११ ॥
दूषयति-
मिथ्यैतदिति हारीतः ॥ १२ ॥
एतदनन्तरोक्तमर्थरूपं मिथ्या न युक्तमिति हारीतो मन्यते ॥ १२ ॥
कुत इत्याह -
दधिधानीसधर्मा स्त्री भवति ॥ १३ ॥
दधि धीयते यस्यां सा दधिधानी स्थाली। तया सधर्मा सदृशी स्त्री भवति ॥
ततः किम् ?
यो हि दधिधान्यामप्रयतं पय आतञ्च्य मन्थति न
तेन धर्मकृत्यं क्रियेत एवमशुचि शुक्लं यन्निर्वर्तते न तेन
सह सम्प्रयोगो विद्यते ॥ १४ ॥
यो हि पुरुषः दधिधान्यां स्थाल्याम्, अप्रयतं श्वादुपहतम् , पय आतञ्च्य
१. पा. सू. ३ ३ १३२.