आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

१०४ आपस्तम्बधर्मसूत्रे [ (प.६)क. १८.
ब्राह्मणस्यान्न प्रकृत्या स्वभावैनैव भोक्तव्यम्। कारणादेव स्वभोज्यम्॥१०॥
कारणमाह-
यत्राऽप्रायश्चित्तं कर्माऽऽसेवते प्रायश्चित्तवति ॥ ११ ॥
(१) यत्र यदा वैश्वदेवाग्निहोत्रादीनि नित्यमाभ्युदयिक वाऽप्राय-
श्चित्तं कर्माऽऽसेवते तात्पर्येण करोति प्रायश्चित्तवत्यात्मनि चोदितं प्रा-
यश्चित्तं (२)प्राणायामोपवासविधिकृच्छ्रादि न करोति तदा पत-
स्मात् कारणात् ब्राह्मणस्याऽन्नमभोज्यमिति ॥ ११ ॥
चरितनिर्वेशस्य भोक्तव्यम् ॥ १२ ॥
चरितो निर्वेशः प्रायश्चित्तं येन तस्याऽन्नं भोक्तव्यम्। तद्भोजने न दोषः।
निष्ठया भूतकालस्याऽभिधानाच्चर्यमाणेऽपि निर्वेशे न भोक्तव्यम्। किं
तर्हि ? चरिते ॥ १२ ॥
सर्ववर्णानां स्वधर्मे वर्तमानानां भोक्तव्यं
शूद्रवर्जमित्येके ॥ १३ ॥
शूद्रवर्जितानां स्वधर्मे वर्तमानानां त्रयाणां वर्णानामन्नं भोज्यम्। न
ब्राह्मणस्यैवेत्येके मन्यन्ते ॥ १३ ॥
तस्याऽपि धर्मोपनतस्य ॥ १४ ॥
तस्याऽपि शूद्रस्याऽन्नं भोज्यम् , यद्यसौ धर्मार्थमुपनतः आश्रितो भ-
वति । धर्मग्रहणदर्थार्थमुपनतस्याऽभोज्यम् । आपत्कल्पश्चाऽयम् ॥१४॥
सुवर्णं दत्वा पशुं वा भुञ्जीत नाऽत्यन्तमन्वव-
स्येद्द्वृत्तिं प्राप्य विरमेत् ॥ १५ ॥
गतम् ॥ १५ ॥
सङ्घान्न मभोज्यम् ॥ १६ ॥
सङ्घो गणः तस्य यत् स्वमन्न न त्वेकस्य । तदभोज्यं यद्यपि ते
सर्वे दद्युः ॥ १६ ॥
१. यत्र यदा अग्निहोत्रवैश्वदेवाकरणे प्रायश्चित्तं मुक्त्वा तदनुरूप, नित्यमाभ्यु-
दयिक वा कर्मासेवते तात्पर्येण करोति न प्रायश्चित्तवत्यात्मनि चोदिते प्रायश्चित्तं, तदैत-
स्मात्कारणादभोज्यमिति इति - क पु. । २ प्राणायामपथिकृदादि इति. ख. पु