आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

अभोज्यानि ] उज्ज्वलोपेते प्रथमः प्रश्नः । ९५
यत्र शूद्र उपस्पृशेत् ॥ १ ॥
भोजनदशायां यदा शूद्र उपस्पृशेत् तदापि न भुञ्जीत । अत्र भुञ्जान-
ग्रहणादन्यदा शूद्रस्पर्शे नाऽप्रायत्यमिति केचित् । अन्ये तु—सदा भव-
त्येवाऽप्रायत्यम् , भोजनदशायां त्वाधिक्यप्रतिपादनाय निषेध इति॥१॥
अनर्हद्भिर्वा समानपङ्क्तौ ॥ २ ॥
सर्वत्र वाशब्दः समुच्चये । अभिजनविद्यावृत्तरहिता अनर्हन्तः ।
तैस्सह समानायां पङ्क्तौ न भुञ्जीत ॥ २ ॥
भुञ्जानेषु वा यत्राऽनूत्थायोच्छिष्टं प्रयच्छेदाचामेद्वा ॥ ३ ॥
समानपङ्क्ताविति वर्तते । समानपङ्क्तौ बहुषु भुञ्जानेषु यद्येको
ऽनूत्थाय भोजनाद्विरम्य उच्छिष्ट शिष्यादिभ्यः प्रयच्छेत् आचामेद्वा, तस्यां
पङ्क्तावितरेषां न भोक्तव्यम् । अतो बहुषु भुञ्जानेषु(१) एको मध्ये
न विरमेत् । भोजनकण्टक इति हि तमाचक्षते ॥ ३ ॥
कुत्सयित्वा वा यत्राऽन्नं दद्युः ॥४॥
मूर्ख, वैश्ववेय, विषं भुङ्क्ष्वेति, एवं कुत्सयित्वा यत्रान्नं दद्युस्तदप्य
भोज्यम् ॥ ४ ॥
मनुष्यैरवघ्रातमन्यैर्वाऽमेध्यैः ॥ ५ ॥
मनुष्यैरन्यैर्वा मार्जारादिभिरमेध्यैरवघ्रातमन्नमभोज्यम् । (२)अवेत्युपसर्ग-
योगात् दूरस्थैर्गन्धाघ्राणे न दोषः ॥ ५ ॥
न नावि भुञ्जीत ॥ ६ ॥
नाव्यासीनो न भुञ्जीत, शुद्धेऽपि पात्रे ॥ ६ ॥
तथा प्रासादे ॥ ७ ॥
प्रासादो दारुमयो मञ्चः । तत्रापि न भुञ्जीत ॥ ७ ॥
कृतभूमौ तु भुञ्जीत ॥ ८ ॥
भूमावपि भुञ्जानः कृतायां गोमयादिना संस्कृतायां भुञ्जीत । (३)अपर
आह—प्रासादोऽपि यदा मृदा कृतभूमिर्भवति, न केवलं दारुमयः, तदा
तत्र भुञ्जीतैवेति ॥ ८ ॥
१. कोऽपि. इति. ग. पु. २ अवोपसर्गयोगात् इति क. पु.
३. इदं व्याख्यान्तरं नास्ति. ग. पुस्तके ।