सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
अपरोक्षानुभूति (दीपिका व हिन्दी टीका सहित)

अपरोक्षानुभूति (दीपिका व हिन्दी टीका सहित)

Aparokshanubhuti with Dipika & Hindi Commentary

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास / गीताप्रेस · खेमराज श्रीकृष्णदास / गीताप्रेस · 1940 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished109 पृष्ठ

पृष्ठ 91, कुल 109 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 91

संस्कृतटीका-भाषाटीकासहिता । ( ८५ )
धिकारिणमाहार्द्धेन अयमिति अयमुक्तलक्षणः प्राणा-
यामश्चकाराद्भेदत्रययुक्त इत्यर्थः । प्रबुद्धानां प्रकर्षेणा-
संभावनादिरहितत्वेन बुद्धानामात्मबोधयुक्तानां निः-
संदेहाऽपरोक्षज्ञानिनामित्यर्थः । योग्यइत्यध्याहारः त-
र्ह्यज्ञानां कीदृश इत्यत आह अज्ञानामिति ॥ १२० ॥
भा. टी. अनन्तर निश्चलतासे एक ब्रह्मही सर्व स्वरूपहै
ऐसा निश्चय होताहै सो कुम्भक प्राणायाम कहावे है । इस
प्रकार रेचक, पूरक, कुम्भक, ज्ञानियोंके प्राणायाम होय हैं
अज्ञानी पुरुष वायु रोककर नासिकाको पीड़ा देनेको प्राणा-
याम कहें हैं ॥ १२० ॥
विषयेष्वात्मतां दृष्ट्वा मनसश्चिति म-
ज्जनम् ॥ प्रत्याहारः स विज्ञेयोऽभ्यस-
नीयो मुमुक्षुभिः ॥ १२१॥
सं. टी. इदानीं प्रत्याहारं लक्षयति विषयेष्विति ।
विषयेषु घटादिषु यद्वा शब्दादिषु अन्वयव्यतिरेका-
भ्यामात्मतां सत्तास्फुरत्ताप्रियतामात्रतां दृष्ट्वानुसंधाय
मनसोंतःकरणस्य चितिमज्जनं नामरूपक्रियानुसंधान-
राहित्येन चित्स्वरूपतयावस्थानं स प्रत्याहारः ततः
किमतआह अभ्यसनीयइति ॥ १२१ ॥
भा. टी. विषयोंके विषे आत्मत्वको देखकर अर्थात् सर्व
जगत्को ब्रह्ममय देखकर और चैतन्यस्वरूप आत्मामें चित्तको