ऐतरेय आरण्यक (ऋग्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी व्याख्या)

अध्या० २ ख० १(७)] ऐतरेयारण्यकम् । २६५

द्धर्तारः स्तुवीरंस्तदानीं तासां मध्ये सूक्तगतास्तिस्र ऋच उद्धृत्य तस्मिन्स्थाने गाना-
धारभूतास्तिस्र ऋचः पठेत् । मिश्रासु गानेऽप्ययमेव न्यायः । गानाधारस्य तृचस्य
कियानपि भागोऽत्र समाम्नातः । अवशिष्टस्तु प्रदेशान्तरस्थो यदा भवति तदानीमेता-
स्तिस्रो मिश्रा भवन्ति ।

उद्धारस्थाने कंचिद्विशेषं दर्शयति—

सूक्तस्योत्तमं सूददोहाः, इति ।

पूर्वं सूददोहसः प्रागुद्धार उक्तः । अत्र तु सूददोहसः प्राचीना सूक्तस्योत्तमा
येयम् “इन्द्रं वो विश्वतस्परि” [ऋ० सं० म० १ सू ७ ऋ० १०] इत्यृ-
गस्ति तस्याः प्रागेवोद्धारस्तां तु पठेत् । ततः सूददोहाः पठनीया ।

पुनरपि शस्त्रस्यापरं भागं दर्शयति—

विजवः , इति ।

विशेषेण जवो वेगो यस्मिन्पक्षिशरीरभागे समुत्पद्यते सोऽयं भागो विजवः ।
तत्स्थानीयः शस्त्रभाग उच्यत इति शेषः ।

तस्मिन्भागे प्रथमामृचमाह—

सुतस्ते सोम उपयाहि यज्ञं मत्सवा मदं पुरुवारं
मघाय । मंहिष्ठ इन्द्र विजुरो गृणध्यै, इति ।

हे इन्द्र ते त्वदर्थं सोमो वल्याख्यः सुतोऽभिषुतोऽतो यज्ञमेतमुपयाहि त्वं प्राप्नुहि ।
मघायास्माकं धनाय पुरुवारं पुरुभिर्बहुभिर्वरणीयं मदं हर्षं यथाऽहं प्राप्नोमि तथा त्वं
मत्स्व मदमनुगृह्णन्हृष्टो भव । यथाऽस्मद्धनाय त्वं हृष्यसि तथा त्वं मंहिष्ठोऽतिशयेन
पूज्यश्च सन्विजुरो विशिष्टलोकद्वाराणि गृणध्यै अस्मदग्रे कथयितुमत्र हृष्टो भव ।

द्वितीयामृचमाह—

ससाहृतृत्रहत्येषु शत्रून्नृर्भुर्विगाह एषः ।
स नो नेतारं महयाम इन्द्रम्, इति ।

स इन्द्रो वृत्रहत्येषु वृत्रनामकस्यासुरस्य वधार्थेषु युद्धेषु शत्रून्स्ववैरिणो वृत्रसंब-
न्धिनः सर्वानसुरान्ससाहृतुः । अभिभूतवान् । स एष इन्द्र ऋभुर्देवतात्मा सन्वि-
गाहो विशेषेणास्माभिरवगाढुं सेवितुं शक्यः । नोऽस्माकं नेतारं स्वर्गे गमयितारमिन्द्रं
महयामो वयं पूजयामः ।

तृतीयामृचमाह—

इनो वसुः समजः पर्वतेष्ठाः प्रति वाम्-

---

१ ग. ०न्विजुरो ।

३४