अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

६३० भाष्यस्फुटार्थोसहितेऽभिधर्मकोशे [ ४.३२-
यथा तु यो भिक्षून् पूजयति, भिक्षुकरकमसौ शीलं पूजयति । एवं यो
बुद्धं शरणं गच्छति अशैक्षानसौ बुद्धकरकान् धर्मान् शरणं गच्छति । यो बुद्धं
शरणं गच्छति, सोऽष्टादशावेणिकान् । बुद्धधर्मानित्यपरे ।
किंस्वभावानि शरणगमनानि ? वाग्विज्ञप्तिस्वभावानि । कः पुनः शरणार्थः ?
त्राणार्थः शरणार्थः; तदाश्रयेण सर्वदुःखात्यन्तनिर्मोक्षात् ।
उक्तं हि भगवता—
“बहवः शरणं यान्ति पर्वतांश्च वनानि च ।
आरामान् चैत्यवृक्षांश्च¹ मनुष्या भयतर्जिताः² ॥
न त्वेतच्छरणं श्रेष्ठं नैतच्छरणमुत्तमम् ।
नैतच्छरणमागम्य सर्वदुःखात् प्रमुच्यते ॥
यस्तु बुद्धं च धर्मं च सङ्घं च शरणं गतः ।
चत्वारि चार्यसत्यानि पश्यति प्रज्ञया यदा ॥
दुःखं दुःखसमुत्पादं दुःखस्य समतिक्रमम् ।
आर्यं चाष्टाङ्गिकं मार्गं क्षेमं निर्वाणगामिनम् ॥
एतद्धि शरणं श्रेष्ठमेतच्छरणमुत्तमम् ।
एतच्छरणमागम्य सर्वदुःखात् प्रमुच्यते ॥” ( ) इति ।
अत एव शरणगमनानि सर्वसंवरसमादानेषु द्वारभूतानि ॥ ३२ ॥
एवं वैभाषिकेणोक्ते आचार्यो दृष्टान्तेन समाधिमाह—यथा तु यो भिक्षून्
पूजयतीति विस्तरः । यथा तु यो भिक्षुं पूजयति शीलमुखेन । भिक्षुकरकमसौ
शीलं पूजयति । न च पुनः शीलमेव भिक्षुः । एवं यो बुद्धं शरणं गच्छतीति ।
अशैक्षमुखेन । अशैक्षानसौ बुद्धकरकान् धर्मान् शरणं गच्छति । न पुनः स्वसान्ता-
निका अशैक्षा एव धर्मा बुद्धः । तस्माददोष एषः । यो बुद्धं शरणं गच्छति
अशैक्षानसौ बुद्धकरकान् धर्मान् शरणं गच्छतीति । सोऽष्टादशावेणिकानिति ।
तेषामसाधारणत्वादिति अभिप्रायः ।
वाग्विज्ञप्तिस्वभावानीति । ग्रहणकालमधिकृत्य । चैत्यवृक्षांश्चेति । चैत्य-
कल्पिता वृक्षाः चैत्यवृक्षाः । तानीति ।
अत एवेति । यस्मादेतच्छरणमागम्य सर्वदुःखात् प्रमुच्यते, अतः सर्वसंवर-
समादानेषु उपासकादिसंवरसमादानेषु द्वारभूतानित्यर्थः ॥ ३२ ॥
१ वृक्षांश्चैत्यांश्च—का० । २. ०वर्जिताः—का० ।