अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

३२६ भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ कर्म-
यदि सर्व एवोपासका उपासकसंवरस्थाः, कथं भगवता एकदेशकारी,
प्रदेशकारी, यद्भूयःकारी, परिपूर्णकारी चोपासक उक्तः ?
तत्पालनात् किल प्रोक्ताः,
यो हि यच्छिक्षापदं पालयति स तत्कारीत्युक्तः । सर्वे तु समं संवरस्थाः ।
इदमुत्सूत्रं वर्तते ?
किमत्रोत्सूत्रम् ? उपासकत्वाभ्युपगमादेव संवरलाभः, यस्मात् प्राणातिपात-
मित्याहेति ?
न ह्येवं सूत्रपाठः उक्तः, यथा महानामसूत्रपाठः¹। तत्रैव चोपासक-
लक्षणापदेशः, नान्यत्र । यत्र त्वेष.पाठः—"यावज्जीवं प्राणापेतं शरणगतमभि-
प्रसन्नम्" इति । ततस्ते² दृष्टसत्याः पुद्गलाः³ "अवेत्यप्रसादान्वयं प्राणैरपि
सद्धर्मोपगमनं दर्शयन्ति स्म । जीवितहेतोरप्यभव्या वयमेनं धर्मं परित्यक्तुम्" इति ।
न त्वेष लक्षणापदेशः⁴ संवरस्य ।
प्राणापेतं तु न क्वचित् पठ्यते । कश्चैतदपरिस्फुटार्थं पठेत् !
एकदेशकारी । य एकं शिक्षापदं रक्षति । प्रदेशकारी । यो द्वे रक्षति । यद्-
भूयस्कारी । यस्त्रीणि चत्वारि वा रक्षति । परिपूर्णकारी । यः पञ्चापि रक्षति ।
स तत्कारीत्युक्त इति । एकदेशकारी, यावत् परिपूर्णकारीत्यर्थः । न ह्येवं सूत्र-
पाठ इति । नह्येवं महानामसूत्रपाठ। यावज्जीवप्राणापेतमिति उक्तः । यथा
महानामसूत्रपाठ इति । "कियता भदन्त उपासको भवति ? यतश्च महानाम
गृही विस्तरेण यावदुपासकं मां धारयेति इयतोपासको भवति" इति । यत्र त्वेष
पाठ इति । यत्र सूत्रान्तरे एष पाठः । यावज्जीवं प्राणापेतं शरणगतमभिप्रस-
न्नामति । ततस्ते दृष्टसत्याः पुद्गला अवेत्य प्रसादान्वयमवेत्य प्रसादहेतुकं प्राणैरपि
जीवितहेतोरपि सद्धर्मोपगमनं दर्शयन्ति स्म । अभव्या वयमेनं धर्मं परित्यक्तुमिति ।
न त्वेष लक्षणापदेशः संवरस्य । न त्वनेन सूत्रेण लक्षणमपदिश्यते इत्यर्थः ।
प्राणापेतं तु न क्वचित् पठ्यत इति । नापि महानामसूत्रे, नापि दृष्टसत्यसूत्रे ।
कश्चैतदपरिस्फुटार्थं पठेदिति । मध्यमपदलोपविकल्पान्न ज्ञायते—किम् प्राणेभ्यो
ऽपेतम्, प्राणैर्वापितं प्राणपेतम्, उताहो प्राणा,पातादिभ्योऽपेतं प्राणापेत-
१. महानामसूत्रे पाठः—का० २. तत्र ते—का० ।
३. का० पुस्तके नास्ति । ४. ०णोपदेश.—का० ।