अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

द्वन्द्वालिङ्गनपाण्याप्तिहसितेक्षितमैथुनाः ॥ ६९ ॥
द्वन्द्वेन मैथुनं भूमिसम्बद्धवासिनाम्—चातुर्महाराजकायिकानां त्राय-
स्त्रिशानाम्, यथा मनुष्याणाम्। तेषां तु वायुनिर्मोक्षाद् दाहविगमः; शुक्राभावात् ।
आलिङ्गनेन मैथुनं यामानाम्; आलिङ्गनमात्रेण दाहविगमात् । पाणिसम्प्राप्त्या
तुषितानाम्, हसितेन निर्माणरतीनाम्, प्रेक्षितेन परनिर्मितवशवर्तिनाम् । स्व-
वर्तिनां सर्वेषां द्वन्द्वसमापत्त्या ।
कालपरिमाणं तु प्रज्ञप्तावुक्तमिति वैभाषिकाः । यावद्यावद् विषयाणां
तीव्रतरता, तावत्तावद् रागोऽपि तीव्रतरः ।
यस्य देवस्य देव्या वा उत्सङ्गे देवकुमारो देवकन्या वा जायते, स तयो
पुत्रो भवति सा च दुहिता ॥ ६९ ॥
कियत्प्रमाणो जायते ?
पञ्चवर्षोपमो यावद् दशवर्षोपमः शिशुः ।
सम्भवत्येषु
यथासंख्यं षट्सु देवनिकायेषु । ते तु क्षिप्रमेवाभिवर्धन्ते ।
सम्पूर्णाः सवस्त्राश्चैव रूपिणः ॥ ७० ॥
रूपावचरा देवाः सम्पूर्णकायाः वस्त्रेण संवीता उपपद्यन्ते । सर्वे देवा
आर्यभाषाभाषिणः ॥ ७० ॥
तदत्र कामधातौ वेदितव्याः—
कामोपपत्तयस्तिस्रः कामदेवाः समानुषाः ।
द्वन्द्वेन यावदीक्षितेन मैथुनमेषामिति "द्वन्द्वालिङ्गनपाण्याप्तिहसितेक्षित-
मैथुनाः ।”
सर्वेषां समापत्त्येति । षण्णामपि कामभुजां द्वन्द्वसमापत्त्या परिदाहविगमः ।
कालपरिमाणं तु प्रज्ञप्तावुक्तमिति । यावता कालेन द्वन्द्वालिङ्गनपाण्याप्ति-
हसितेक्षितानि भवन्ति, तावता कालेन एषां भूमिसम्बन्धवासिनां याम-तुषित-
निर्माणरति-परनिर्मितवशवर्तिनां यथाक्रमं द्वन्द्वसमापत्तिरिति वैभाषिकाः ।
यावद्यावदिति विस्तरः । यावद्यावत् परेण परतरेण विषयाणां तीव्रतरत्वात्
रागोऽपि तीव्रतरः, तावत्तावन्मैथुनकर इत्यभिप्रायः ॥ ६९-७० ॥