अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

ननु चाभ्यतीत्यापि केशान्तिश्रुसिङ्घाणिकानिष्पत्तिः¹ पृथिवीधातुः । सोऽपि
निर्दिष्ट एवेति । यद्वा “पुनरन्यदप्यस्मिन् काये खक्खरं खरगतम्” ( )
इति वचनात् भवतु वा तथैवाविद्यावशेषः, यदि शक्यते दर्शयितुम्,
जात्यन्तरस्य त्वविद्यायां किङ्कृतः प्रक्षेपः ? यद्यपि च तास्ववस्थासु पञ्च स्कन्धा
विद्यन्ते, यस्य तु भावाभावयोर्यस्य भावाभावनियमः तदेवाङ्गं व्यवस्थापयितुम् ।
सत्यपि च पञ्चस्कन्धके² संस्कारा न भवन्ति पञ्चस्कन्धहेतुकाः । किं तर्हि ?
अविद्याहेतुका एव । तथा पुण्यापुण्यानेञ्ज्योपगं च विज्ञानं न भवति, तृष्णो-
पादानादयश्चेति³ । यथानिर्देश⁴ एव सूत्रार्थः ।
यदप्युक्तम्—“हेतुरत्र समुत्पादः समुत्पन्नं फलं यावच्चतुष्कोटिकः”
अश्रुसिङ्घाणकादिष्विति । अश्रुसिङ्घाणकादीनि न तत्र सूत्र