अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] अष्टमं कोशस्थानम् ११३७
न निरोधप्रणीतनिःसरणाकारैः, अनित्यतानिरोधसाधारणत्वाद्, अव्या-
कृतत्वाद्, अविसंयोगाच्च ॥ २६ ॥
एकान्तेन चैते परसमाधयः—
सास्रवाः,
आर्यमार्गद्वेषित्वात् । नह्येवमनास्रवा इति ।
कुत्रोत्पद्यन्ते ?
नृषु,
मनुष्येष्वेव, न देवेषु ।
कस्योत्पद्यन्ते ?
अकोप्यस्य,
नान्यस्यार्हतः ।
कतिभूमिकाः ?
निरोधः साधारणः, न निरोध इति तद्भावः, तस्मात् । अनित्यतानिरोध-
साधारणत्वाद् । अयमप्रतिसंख्यानिरोधः, न निरोधाकारेणाकार्यते । अन्यथा
हि शान्ताकारेण तद्विशिष्टेन नालम्बितः स्यात् । निरोधाकारेण हि
अनित्यतानिरोधेनैव दूषित एवासौ अप्रतिसंख्यानिरोधः स्यात् । तद्-
दूषणेन नाशैश्र अनिमित्तसमाधिदूषितः स्यादित्यभिप्रायः । न प्रणीता-
कारेण; अव्याकृतत्वाद् अप्रतिसंख्यानिरोधस्य । कुशलं हि प्रणीतम्,
नाव्याकृतम् । अतो न प्रणीताकारेणालम्बते । अविसंयोगाच्च । अप्रतिसंख्या-
निरोधस्य । न निःसरणाकारेण तमालम्बते । संक्लेशवियोगो हि संक्लेश-
निःसरणमिष्यते । यस्मान्नाप्रतिसंख्यानिरोधेन संसारनिःसरणं भवति ।
तथा हि सत्यपि अप्रतिसंख्यानिरोधे केषाञ्चित् कुशलाकुशलानां धर्माणां
तैः सम्प्रयुक्त एव, तत्प्राप्त्यविच्छेदात् ॥ २६ ॥
आर्यमार्गद्वेषित्वादिति । कथं द्वेष्टि ? शून्यतादिभिराकारैस्त-
द्वैमुख्यात् ।
“अकोप्यस्य” इति । अकोप्यधर्मणः । तस्य तीक्ष्णेन्द्रियत्वात्
तदुत्पादने सामर्थ्यमस्ति, नान्यस्यार्हतः । तेभ्यो दृष्टधर्मसुखविहारत्वात्