अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] सप्तमं कोशस्थानम् १११५
एषां पुनः
शासनम् ।
अग्र्यम्,
अनुशासनं प्रातिहार्यमग्र्यम् ।
अव्यभिचारित्वाद्धितेष्टफलयोजनात् ॥ ४७ ॥
ऋद्ध्यादेशने हि विद्यया विक्रियेते। अस्ति हि च गान्धारी नाम
विद्या ययाकाशेन गच्छति । ईक्षणिका च नाम विद्या यया परचित्तं जानाति ।
न तु यथाभूतानुशासनमन्यथा शक्यं कर्तुम्; अव्यभिचारित्वात् । प्रधान-
मावर्जनमात्रं च ताभ्यामनुशासनप्रातिहार्येण तु हितेन इष्टेन फलेन योगो
भवति, उपायोपदेशादित्येवावश्यम् ऋद्धिरित्युच्यते ॥ ४७ ॥
केयम्ऋद्धिः ? वैभाषिकन्यायेन
ऋद्धिः समाधिः,
ऋद्ध्यत्यनेनेति कृत्वा योजयितव्यम्
किं तेन समृद्ध्यति ?
गमनं निर्माणं च,
ततस्तत्र
गतिस्त्रिधा ।
शरीरवाहिनी आधिमोक्षिकी, मनोजवा च तत्र गतिः ।
शास्तुर्मनोजवा,
मनस इवास्या जव इति मनोजवा गतिर्बुद्धस्यैव, नान्यस्य; सुदूरमपि
देशं चित्तोत्पादकालेन गमनात् । अतएव “अचिन्त्यो बुद्धानां बुद्धविषयः”
इत्युक्तं भगवता । इतरे तु गती बुद्धस्यानुक्तसिद्धे ।
अन्येषां वाहिन्यप्याधिमोक्षिकी ॥ ४८ ॥
श्रावक-प्रत्येकबुद्धानां शरीरवाहिनी च गतिः । पक्षिवत् क्रमेण
शरीरवाहनात् । आधिमोक्षिकी च; दूरस्यासन्नाधिमोक्षेणाश्वागमनात्¹ ।
“अव्यभिचारित्वात्” इति । क्लेशक्षयानान्तरीयकत्वादिति ॥ ४७ ॥
ऋद्ध्यतीति । सम्पद्यत इत्यर्थः । दूरस्यासन्नाधिमोक्षेणेति ।
१. ०णाशुगमनात्—का० ।