अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

संवृतिज्ञानात्मिका महाकरुणा । अन्यथा हि न सर्वसत्त्वालम्बना
सिद्ध्येत्, न च त्रिदुःखताकारा, करुणावत् ।
कस्मादियं महाकरुणेत्युच्यते ?
सम्भाराकारगोचरैः ।
समत्वादाधिमात्राच्च,
सम्भारेण महापुण्यज्ञानसम्भारसमुदागमात् । आकारेण त्रिदुःखता-
करणात् । आलम्बनेन त्रैधातुकासत्त्वालम्बनात् १ । समत्वेन सर्वसत्त्वेषु
समवृत्तित्वात् । अधिमात्रत्वेन ततोऽधिमात्रतराभावात् ।
इति । तेषां श्रावकाणां शुश्रूषमाणे चाशुश्रूषमाणे चोभयस्मिंश्च शुश्रूषमाणा-
शुश्रूषमाणेषु उभयेषु तस्यैव श्रावकवतस्तदनुत्पादः । नन्द्याघातानुत्पादः ।
आश्चर्यम् अद्भुतं व्यवस्थाप्यते, नान्यस्य श्रावकस्येत्यर्थः ॥ ३२ ॥
अन्यथा हीति विस्तरः । यदि संवृतिज्ञानस्वभावा न स्याद्
अद्वेषस्वभावा स्यात्, करुणावत् । न सर्वसत्त्वालम्बना सिद्ध्येत् । न
त्रैधातुकसत्त्वालम्बना, सिद्ध्येदित्यर्थः । यथा करुणा न त्रैधातुक-
सत्त्वालम्बना, किं तर्हि ? कामावचरसत्त्वालम्बना; दुःखितसत्त्वा-
लम्बनत्वाद् एवं सिद्धं स्यादित्यभिप्रायः । न च त्रिदुःखाकारा । सिद्ध्येदिति
वर्तते । करुणावत् । यथा करुणा दुःखताकारैव, न त्रिदुःखताकारा—दुःख-
दुःखता-संस्कार- तथा न स्यात् । इष्यते च
त्रिदुःखताकारेति । अथ संवृतिज्ञान स्वभावेति ।