अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] सप्तमं कोशस्थानम् १०७५
संवृतिज्ञानस्याप्युभयोरिति केचित् । तत्र मतविकल्पज्ञापनार्थो
वाशब्दः । प्रयोगमार्गे तु तयोः संवृतिज्ञानस्यापि भावना ।
आनन्तर्यपथे षण्णाम्,
वीतरागस्यावीतरागस्य वा शैक्षस्येन्द्रियोत्तापनायामानन्तर्यमार्गे षण्णां
भावना पूर्ववत् । न संवृतिज्ञानस्य, दर्शनमार्गसादृश्यात् । न परचित्तज्ञानस्य,
सर्वानन्तर्यमार्गप्रतिषिद्धत्वात् ।
किमर्थं प्रतिषिध्यते ? अप्रतिपक्षत्वात् ।
भवाग्रविजये तथा ॥ २४ ॥
भवाग्रवैराग्येऽप्यानन्तर्यमार्गेषु षण्णां भावना तथैव ॥ २४ ॥
नवानां तु क्षयज्ञाने,
भवाग्रवैराग्ये नवमो विमुक्तिमार्गः क्षयज्ञानम् । तत्र नवानां ज्ञानानां
भावना; अन्यत्रानुत्पादज्ञानात् ।
उभयोरपि सरागवीतरागयोः विमुक्तिमार्गे भावनेति । प्रयोगमार्गे तु
तयोरिति । तयोरेव सराग-वीतरागयोः । संवृतिज्ञानस्यापि तत्र तदभि-
समयान्तिकत्वाद् भाव्यत इत्येके । न चाभिसमयोऽस्ति, दर्शनमार्गसादृश्यं
चेत्यपरे । इत्येवं विवादः ।
षण्णां भावना पूर्ववदिति । धर्मान्वय-दुःख-समुदय-निरोध-मार्ग-
ज्ञानानाम् ।
न संवृतिज्ञानस्य, दर्शनमार्गसादृश्यादिति । किमत्र दर्शनमार्गेण
सादृश्यम् ? फलप्राप्तिः । यथा दर्शनमार्गेण स्रोतापत्तिफलं वा, सकृदा-
गाम्यनागामिफलं वा प्राप्यते; एवमनेनाप्यानन्तर्यमार्गेण शैक्षस्य शैक्षे-
न्द्रियोत्तापनायां तीक्ष्णेन्द्रियसंगृहीतानि संस्कृतानि स्रोतापत्तिफलादीनि
प्राप्यन्ते ! दर्शनमार्गे चानन्तर्यमार्गावस्थायां न संवृतिज्ञानभावनास्ति ।
एवमिहापि । इत्येवं दर्शनमार्गसादृश्यादानन्तर्यमार्गे न संवृतिज्ञानस्य
भावना ।
तथैवेति । धर्मान्वय-दुःख-समुदय-निरोधमार्गज्ञानानाम् । अत्रापि
संवृतिज्ञानं न भाव्यते; भवाग्राप्रतिपक्षत्वात् । न परचित्तज्ञानम्; सर्वानन्तर्य-
मार्गे प्रतिषेधत्वात् ॥ २४ ॥