कौषीतकि ब्राह्मण (शाङ्खायन ब्राह्मण - उदय प्रणीत व्याख्या सहित सटीक)

पृष्ठम् ११०

XXIII, ३, १४-५, २७ कौषीतकिब्राह्मणे ११०
सन्म्राडुदिति वा अस्य रूपम् ।१४। क ईं व्यक्ता नरः सनीळा इति मारुतम् ।१५। तस्य
तद् ब्राह्मणं यत् प्रशुकीयस्य⁴ ।१६। प्र यन्तु वाजास्तविषीभिरग्नय इति तिलोळधिकाः
समूळ्हे⁵ ।१७। आ त्वेतामुपमव ईमहे वयमिति ।१८। ⁶एति वा वै प्रेति वा प्रायणीय-
रूपम् ।१९। ⁷तस्मादावन्ति च प्रवन्ति च चतुर्थेऽहन्त्सूक्तानि शस्यन्ते प्रायणीयरूपेण⁷
।२०। पुनःप्रायणीयं हि चतुर्थमहः ।२१। हुवे वः सुद्योत्मानं सुवृक्तिमिति जातवेदसीयम्
।२२। तस्य तद् ब्राह्मणं यन्मरुत्वतीयस्य ।२३। वसुं न चित्रमहसं गृणीष इति समूळ्हे⁸
।२४। घृतनिर्णिक् ब्रह्मणो गातुमेरयेति ।२५। ⁹एति वा वै प्रेति वा प्रायणीयरूपम् ।२६।
तस्मादावन्ति च प्रवन्ति च चतुर्थेऽहन्त्सूक्तानि शस्यन्ते प्रायणीयरूपेण⁹ ।२७। पुनःप्राय-
णीयं हि चतुर्थमहः ।२८। अथोक्थ्यान्युपेत्य सृक्त्वा षोळशिनमुपयन्ति ।२९। षोळशकलं
वा इदं सर्वम् ।३०। अस्यैव सर्वस्याप्त्यै ।३१। अन्नं चतुर्थेनाह्नाप्नुवन्ति ।३२। अनुष्टुभं छन्द
एकविंशं स्तोमं वैराजं साम ।३३। उदीचीं दिशं शरदमृतूनाम् ।३४। साध्यांश्चाम्यांश्च¹⁰
देवान् देवजाते ।३५। बृहस्पतिं च चन्द्रमसं चाधिपती¹¹ ।३६ ।।३।।
^1 L. P. omit तस्योक्तं ब्राह्मणम् ^2 ER. ऋतावृधा ^3 L. (var.) द्विपदा (wrongly
ascribes this reading to IO.) ^4 L. P. Here read the passages २२ and २३ ^5 L. (var.)
समूढा ^6-6 L. P. आवादवाद्रदै चतुर्थस्याह्ने ^7-7 L. P. omit ^8 L. P. जातवेदसीयं
^9-9 L. P. आवादवाद्वै चतुर्थस्याह्नः प्रायणीयरूपम् ^10 L. P. ०श्राप्यांश्च ^11 L. P. Passage
३६ is repeated; here ends Khaṇḍa 9 and Chapter XXII
पशवः पञ्चममहः पाङ्क्तं ।१। तद्वस्य निदानम् ।२। पशवः पङ्क्तिरिति ।३। तस्यै-
तानि छन्दोरूपाणि ।४। वृषभवद् धेनुमद् दुग्धवद् घृतवन्मद्वद् रयिमद् वाजवदध्या-
सवदिति ।५। इमम् षु वो अतिथिमुषर्बुधमित्याज्यम् ।६। रायः सूनो सहसो मर्त्येष्वेति
राय इति रयिमत् ।७। रयिमदिति वा अस्य रूपम् ।८। अध्यासवत् तत् पङ्क्ते रूपम् ।९।
जागतं जगतप्रातःसवनो ह्येष त्र्यहः ।१०। ¹इति नु व्यूळ्हे¹ ।११। उद्धृत्यैतदग्निं तं मन्ये
यो वसुरिति समूळ्हे पाङ्क्तम् ।१२। पाङ्क्तं पञ्चममहः ।१३। यदेतद्वहस्तद्देताः ।१४। अस्तं
यं यन्ति धेनव इति ।१५। धेनुमदिति वा अस्य रूपम् ।१६। बर्हतः प्रउगः ।१७। पशवः
पञ्चममहः ।१८। बार्हताः पशवः पशूनामेवाप्त्यै ।१९। यत् पाञ्चजन्यया विशेति मरुत्वती-
यस्य प्रतिपत् ।२०। पाञ्चजन्य्येति तत् पञ्चमस्याह्नो रूपम् ।२१। इत्था हि सोम इन्मद
इति महद् पाङ्क्तं तस्योक्तं ब्राह्मणम् ।२२। अवितासि सुन्वतो वृक्तबर्हिष इति षट्पदाः
।२३। षड् वा ऋतवः संवत्सरः ।२४। संवत्सरस्यैवाप्त्यै ।२५। तासां गायत्रीशंसं शस्त्रमिति
ह स्माह कौषीतकिः ।२६। तद् वा अत्र समृद्धं यद् गायत्रीशंसम् ।२७। तद् यदष्टाभिरष्टा-

---

पृष्ठम् १११

111 पृष्ठ्यषडहः XXIII, 4, २८-5, ४०
भिरक्षरैः प्रणौति ।२८। तद् गायत्र्यै³ रूपम् ।२९। मरुत्वां इन्द्र वृषभो रणायेति विज्ञात-
त्रैष्टुभं सवनधरणं तस्योक्तं ब्राह्मणम् ।३०। वृषभो रणायेति वृषभवत् ।३१। तदेतस्याह्नो
रूपम् ।३२। अयं ह येन वा इदामिति मरुत्वतीयं गायत्रम् ।३३। गायत्रमर्धदिनो
ह्येष त्र्यहः⁴ ।३४ ।।४।।
^1-1 ER. omits ^2 L. P. संपन्नं; L. wrongly reports IO. reading as अतिसमृद्धं
^3 L. P. गायत्री ^4 L. P. Here ends Khaṇḍa 1
महानाम्न्यः पृष्ठं भवन्ति ।१। महानाम्नीभिर्वा इन्द्रो वृत्रमहन् ।२। तं वृत्रं हत्वा यन्तं
देवताः प्रत्युपातिष्ठन्त ।३। पराञ्च्यो¹ हास्मादग्रेऽपक्रान्ता बिभ्यत्यस्तस्थुः ।४। तं प्रजापतिः
पप्रच्छाशको हन्तू३ मिति ।५। एवा ह्येवेति प्रत्युवाचानिरुक्तम् ।६। अनिरुक्त उ वै प्रजा-
पतिः ।७। तत् प्राजापत्यं रूपम् ।८। तमग्निः पप्रच्छाशको हन्तू३ मिति ।९। एवा ह्यग्र
इति प्रत्युवाच ।१०। तं स्वो महिमा पप्रच्छाशको हन्तू३ मिति ।११। स हास्मादग्रेऽपक्रान्तो
बिभ्यत् तस्थौ ।१२। एवा हीन्द्रेति प्रत्युवाच ।१३। तं पूषा पप्रच्छाशको हन्तु३ मिति
।१४। एवा हि पूषन्निति प्रत्युवाच ।१५। तं देवाः² पप्रच्छुरशको हन्तु३ मिति ।१६।
एवा हि देवा इति प्रत्युवाच ।१७। तानि वा एतानि पञ्चपदानि पुरीषमिति शस्यन्ते ।१८।
सो ऋच एव वेला³ ।१९। ता वा एताः शक्तर्यः ।२०। एताभिर्वा इन्द्रो वृत्रमशकदद्धन्तुम्
।२१। तद् यदाभिर्वृत्रमशकदद्धन्तुम् ।२२। तस्माच्छकर्यः शक्त्यो हि ।२३। प्रत्यस्मै पिपी-
षते यो रयिवो रयिंतमस्त्यमु वो अप्रहणमिति त्र्यस्तृचाः ।२४। अस्माअस्मा इदन्धस
इति बृहतों दशमीं करोति ।२५। एवा ह्यसि वीरयुरिति त्वेव स्थिता पुरीषस्य समाना-
भिव्याहारा ।२६। तथा स स्तोत्रियेण समो वातिशयो वा संपद्यते ।२७। यदिन्द्र नाहु-
षीष्वांत साम्नः प्रगाथः ।२८। यद् वा पञ्च क्षितीनामिति पञ्चेति तत् पञ्चमस्याह्नो
रूपम् ।२९। इन्द्रो मदाय वावृध इति महद् पाङ्क्तं तस्योक्तं ब्राह्मणम् ।३०। प्रैवं ब्रह्म
वृत्रतूर्येष्वाविविथेति षट्पदाः ।३१। तासामुक्तं ब्राह्मणम् ।३२। अभूरेको रयिपते रयीणा-
मिति विज्ञातत्रैष्टुभं सवनधरणं तस्योक्तं ब्राह्मणम् ।३३। रयिपते रयीणामिति रयिमत्
।३४। रयिमदिति वा अस्य रूपम् ।३५। अध्यासवत् तत् पङ्क्ते रूपम् ।३६। तमिन्द्रं वाजया-
मसीति निष्केवल्यम् ।३७। स वृषा वृषभो भुवदिति वृषभवत् ।३८। तदेतस्याह्नो रूपम्
।३९। गायत्रं गायत्रमध्यंदिनो ह्येष त्र्यहः⁴ ।४० ।।५।।
^1 L. P. पराञ्च्यो ^2 L. P. विश्वे देवाः ^3 BM¹. वेलाः ^4 L. P. Here ends
Khaṇḍa 2