बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)
Baudhayana Dharmasutra Hindi
by महर्षि बौधायन
Source: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (origin)
Page 337 of 486
Read in contextसप्तदशः खण्डः ] द्वितीयप्रश्ने दशमोऽध्यायः २८५
ने यह अर्थ किया है कि पादुका भी ग्रहण करे। घृत, दूध, दधि के मिश्रण का भक्षण करे अथवा जल का पान करे, इस विषय में विकल्प के नियम का निर्बंध है।
आपरिसमाप्तेर्न भुञ्जीत । अपां त्रिवृता सह विकल्पस्सम्भवापेक्षः ॥ १३ ॥
तस्य प्राशनमन्त्रः—
ओं भूर्सावित्रीं¹ प्रविशामि तत्सवितुर्वरेण्यम् । ओं भुवस्सावित्रीं प्रविशामि भर्गो देवस्य धीमहि । ओं३ँसुवस्सावित्रीं प्रविशामि धियो यो नः प्रचोदयादिति । पच्छोऽर्धर्चशतस्तस्समस्तया च व्यस्तया च ॥ १४ ॥
अनु०—निम्नलिखित मन्त्रों से प्राशन करे—
ओं भूर्सावित्रीं प्रविशामि तत्सवितुर्वरेण्यम् । ओं भुवस्सावित्रीं प्रविशामि भर्गो देवस्य धीमहि । ओ३ँसुवस्सावित्रीं प्रविशामि धियो यो नः प्रचोदयात् ।
इस प्रकार प्रणव और व्याहृति के साथ सावित्री के प्रत्येक पाद का अलग-अलग तथा प्रत्येक अर्धर्च का पृथक्-पृथक् तथा सम्पूर्ण का एक साथ और अलग-अलग उच्चारण करे ॥ १४ ॥
पच्छः प्रणवव्याहृतिसावित्रीपादः सावित्र्याः विहरणमेतदित्यर्थः । अर्धर्चशतस्तस्समस्तया च व्यस्तया च । अर्धर्चशः सावित्र्याः प्रणवव्याहृत्योर्विहरेत् । ततस्समस्तयाऽनयोन्र्मुच्चरितया ता एव विहरेत् । व्यस्तया पच्छोऽन्ते विरम्योच्चरितया विहरेत् ॥ १४ ॥
एवमात्मानमात्मना—
²आश्रमादाश्रममुपनीय ब्रह्मपूतो भवतीति विज्ञायते ॥ १५ ॥
अनु०—एक आश्रम से दूसरे आश्रम में प्रवेश करते हुए पुरुष ब्रह्म के साथ एक हो जाता है, ऐसा वेद में कहा गया है ॥ १५ ॥
³आश्रमान्तरमितिबचनात्त्रिवृत्प्राशनेनैव संन्यासः कृत इत्येतदेकीयं दर्शनम् ॥ १५ ॥
१. 'प्रवेशयामि' इति घ. पुस्तक एव पाठः ।
२. आश्रमादाश्रममुपनीय ब्रह्मभूतः इति क. पु. एवमाक्षमा......ब्रह्मभूत इति, घ. पु. 'ब्रह्मभूतो ब्रह्मपूतः' इति स्मृतिमुक्ताफले ।
३. 'आश्रममुपनीय' इत्येव सर्वत्र सूत्रपाठः ॥ आश्रमान्तरमिति तु न कुत्राऽपि ।