युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

अस्त्रयुक्तिः । १४३
पुत्रिका चामरः शैलः पुष्पमाला भुजङ्गमः ।
त्रिंशदेतानि नेत्राणि खङ्गानां कथितानि वै ॥ ५५ ॥
अथ त्रिंशदरिष्टानि ।
क्षुद्रं (१) काकपदं रेखा भेको मूषिक एव च ।
विडालः शर्करा नीली मशको भृङ्गसूचके ॥ ५६ ॥
त्रिविन्दुः (२) कालिका पावी (दारौ) कपोतः काक एव च ।
खर्परः शकली क्रोड़ी कुणपुत्रकजालिके ॥ ५७ ॥
करालकङ्कखर्जूर शृङ्गपुच्छ खनित्रकम् ।
लाङ्गलं शूर्पं वडिशो मुनिना तत्त्ववेदिना ॥ ५८ ॥
प्रोक्तान्येतान्यरिष्टानि खङ्गानां त्रिंशदेव हि ।
दिव्य भौमविभागेन भूमिस्तु द्विविधा भवेत् ॥ ५९ ॥
हंसकांस्याभ्रढक्कानां काकतन्त्री खराश्मनाम् ।
ध्नयोऽष्टविधाः प्रोक्ता नागार्जुन-मुनेर्मताः ॥ ६० ॥
उत्तमाधम भेदेन मानन्तद्द्विविधं भवेत् ।
इति प्रोक्तानि सूत्राणि खङ्गानां ज्ञानहेतवे ॥ ६१॥
एतानि तत्त्वतो ज्ञात्वा भवेन्नृपति-पूजितः ॥ ६२ ॥
इति श्रीभोजराजीये युक्तिकल्पतरौ खड्गपरीक्षायां सूत्राध्यायः ।
तत्र प्रथमोऽङ्गानां लक्षणानि निबोधतः ॥
लौहद्वीपे,—
रौप्यपत्रसमा भूमिरङ्गं श्वेतं प्रतीयते ।
अङ्गं तत्तु महामूल्यं रूप्यवज्रमुशन्ति तम् ॥ ६३ ॥
(१) छत्रं इति (क) पुस्तक पाठः ।
(२) त्रिविदुः इति (ख) पुस्तक पाठः ।