युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

प्रवालयुक्तिः । १०५
अरुणं शशरक्ताख्यं कोमलं स्निग्धमेव च ।
प्रवालं विप्रजातिः स्यात् सुखवेध्यं मनोरमम् ॥ २२ ॥
जवाबन्धूकसिन्दूरं दाड़िमी-कुसुम-प्रभम् ।
कठिनं दुर्वेध्यमस्निग्धं क्षत्रजातिं तदुच्यते ॥ २३ ॥
पलाशकुसुमाभासं तथापाटल-सन्निभम् ।
वैश्यजातिर्भवेत् स्निग्धं वर्णाढ्यं मन्दकान्तिमत् ॥ २४ ॥
रक्तोत्पलदलाकारं कठिनं न चिरद्युतिः ।
विद्रुमं शूद्रजातिः स्याद् वायु-वेद्यं तथैव च ॥ २५ ॥
रक्तता स्निग्धता दार्य्यं चिरद्युति-सुवर्णता ।
प्रवालानां गुणाः प्रोक्ताः धनधान्य-कराः पराः ॥ २६ ॥
हिमाद्रौ यत्तु संजातं तद्रक्तमतिनिष्ठुरम् ।
तत्र लिप्तो भवेन्निम्ब-कल्कोऽति मधुरः स्थिरः(तः) ॥ २७ ॥
तस्य धारण-मात्रेण विषवेगः प्रशाम्यति ।
विवर्णता तु खरता प्रवाले दूषणद्वयम् ॥ २८ ॥
रेखा काकपदो विन्दुर्यथा वज्रेषु दोषकृत्(हृत्) ।
तथा प्रवाले सर्व्वत्र वर्ज्जनीयं विचक्षणैः ॥ २९ ॥
रेखा हन्याद् यशोलक्ष्मीमावर्त्तः कुलनाशनः ।
पट्टलो रोगकृत् ख्यातो विन्दुर्घन-विनाशकृत् ॥ ३० ॥
त्रासः सञ्जनयेत्त्रासं नैलिका मृत्यु-कारिणी ।
मूल्यं शुद्ध-प्रवालस्य रौप्यद्विगुणमुच्यते ॥ ३१ ॥
धारणेऽस्यापि नियमो जाति-भेदेन पूर्ववत् ॥ ३२ ॥
तथाहि,—
विरूप-जातिं विषमं विवर्णम्,
खर-प्रवालं प्रवदन्ति ये ये ।
१४