विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

हतास्तेन देवेन वासवप्रियकाम्यया ॥ ३६ ॥
केचिन्मनुष्यरूपेण तिर्यग्रूपेण चाऽपरे ॥
केचिद् देवरूपेण निहता भूरितेजसा ॥ ३७ ॥

साल्व उवाच ॥
जानामि तस्य माहात्म्यं देवदेवस्य शार्ङ्गिणः ॥
अहं स्वमरणं मत्वा तेन योत्स्यामि भार्गव ॥ ३८ ॥
विशिखाग्निशरणं श्रेष्ठं न हीनोऽविजयो रणे ॥
विष्णोः करविनाशानां भूयो राज्यं भविष्यति ॥ ३९ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥
इत्येवमुक्तस्तत्सुताधिपेन भृगुप्रधानो भगवान् स शुक्रः ॥
ज्ञात्वा स दैत्यान्स्कुलान्निचिनद्यश्चागाम काष्ठापमरामोद्याम् ॥ ४० ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे शुक्रसाल्वसंवादो नामाऽष्टात्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३८ ॥

---

मार्कण्डेय उवाच ॥
एवमुक्त्वा गते शुक्रे गविष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥
गजेन्द्र शुकस्य वचनं क्रियतामविचारयन् ॥ १ ॥
स्वप्ना हि सुमहाघोरा दृश्यन्ते भयवर्धनाः ॥
भवतां हि विनाशाय गच्छन्ते सततं विभो ॥ २ ॥
भवान्स्वप्ने मया दृष्टो रक्तस्रगनुलेपनः ॥
उष्ट्रेण शिशुुमारेण वराहेण तथा व्रजन् ॥ ३ ॥
तैलाक्ताश्चापरे दैत्याः स्वगयानुपथाश्रिताः ॥
पतन्तः पर्वता दृष्टा गजेन्द्रे मयङ्कारणावा ॥ ४ ॥
केचित्कृष्णार्णवाम्बराः केचित्क्रूखरासनोंजितः ॥
केचित्पङ्कगता दृष्टाः केचिद्भस्ममया गताः ॥ ५ ॥
केचिद्विद्वया नायां कृप्यन्ते दक्षिणां दिशम् ॥
काचिद्रक्ताम्बरा नारी नीयते दक्षिणां दिशम् ॥ ६ ॥
केचिन्नृत्यन्ति भूपाला हसन्ति च तथाऽपरे ॥
केचिन्नरुण्डा मया दृष्टाः केचित्कषायावाससः ॥ ७ ॥
चण्डालकन्कन्याः केचित्केचिन्लिकुशमस्थिताः ॥
गजाश्वपत्तिसहितेन सर्वण च भवान्युतः ॥ ८ ॥
वापीं सकलुपां प्राप्य निमग्नो गोमये हृदे ॥
गजश्रीश्च मया दृष्टा शक्रालिङ्गनतत्परा ॥ ९ ॥
तस्य मे रोचते सन्धिस्त्व श्लक्ष्ण पार्थिव ॥
प्राणांरक्षत भो गजश्रीवन्मद्यप्यापुशांबुते ॥ १० ॥

साल्व उवाच ॥
यदैव भगवान्विष्णुः श्रुतः शत्रुर्मयाऽनघ ॥
तत्रैव देव तच्छ्रुत्वा राज्यं त्यक्तं तथा मया ॥ ११ ॥
इदं यङ्गेस्तपस्तप्तं राज्यं कृतमकण्टकम् ॥
मूर्ति स्थितमभिजाणां सुहृदः परिपालिताः ॥ १२ ॥
धुता भृत्यजनः सर्वः कृतकृत्यान्ततो वयम् ॥
गोविन्दान्मरणं प्राप्य भूयो राज्यं भविष्यति ॥ १३ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥
इत्येव वाक्यं तु निशम्य गज्ञो मेने तदा युक्ततमं गविष्ठः ॥
तूष्णीं बभूवाऽथ सुनिश्चितारमा मेने च दैत्यान्समरे विनष्टान् ॥ १४ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे स्वप्नाध्यायो नामैकोनचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३९ ॥

---

मार्कण्डेय उवाच ॥
पतस्मिन्नेव काले तु नाल्वम्य च महात्मनः ॥
भौषीमात्राच्चविगटन्तु ददृशे चामयस्य च ॥ १ ॥
गहून्त्येव विख्यातः पूज्यामाम तं नृपः ॥
यथाऽह पूजितो गज्ञा निपुणो वाक्यमब्रवीत ॥ २ ॥

---

पादटिप्पणी:
१ 'नितराम्' इति ख० ।
२ 'केचित्कृष्णाण्डरा दृश्या' इति ख० ।
३ 'भूतो' इति ख० ।
४ 'ऋतुर्नृहेतुः स उच्यते' इति ख० ।