विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

तथा परम् ॥ स यौवनमनुप्राप्य एक एव नराधिपः ॥ १३॥
पदातिर्बर्हिनिस्त्रिंशश्च्यवनस्य प्रसादतः ॥
हैहयांस्तालजंघांश्च निजघान परन्तपः ॥ १४॥
तातस्तवोध्यां सम्प्राप्य लेभे राज्यमकण्टकम् ॥
सग॒रो राज्यमासाद्य बलेन चतुरङ्गिणा ॥ १५॥
विजित्य सकलान् म्लेच्छान्वशं चक्रे च पार्थिवान् ॥
विजित्य पृथिवीं कृत्स्नां प्राप्य राज्यमकण्टकम् ॥ १६ ॥
च्यवनं पूजयामास सत्कारेण पुनःपुनः ॥
च्यवनेनाम्यनुज्ञातः स चक्रे दारसङ्ग्रहम् ॥ १७ ॥
आसीद्भार्याद्वयं तस्य सगरस्य महात्मनः ॥
स ताभ्यां सहितो राजा पुत्रार्थं तप्तवांस्तपः ॥ १८॥
तपसोऽन्ते हरः प्राह राजानं तपसा कृशम् ॥
एकं वंशकरं पुत्रमेका ते जनयिष्यति ॥ १९॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति ॥
एवं लब्ध्ववरो राजा सभाय्यः स्वपुरं गतः ॥ २० ॥
पुत्रं पुत्रांश्च धर्मात्मा जनयामास वीर्यवान् ॥
कर्मणा चैव नाम्ना च राजपुत्रोऽसमञ्जसः ॥२१॥
पित्रा विवासितो राज्यादपगोब्राह्मणि हिते रतः॥
तस्य पुत्रोंशुमान्नाम सर्वैः समुदितो गुणैः ॥
तोषयामास पितरं पितुः पृथ्वपतिं च सः ॥ २२ ॥
पौत्रेण तेनान्वः सेव्यमानः पुत्रैर्महावीर्यपगक्रमैश्च ॥
स गूज्य त्राजवरो जितारिः शशास पृथ्वीं सकलां महात्मा ॥ २३ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे सग॒रोपाख्यानं नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥

॥ मार्कण्डेय उवाच ॥
सगरस्य तु ते पुत्रास्सहता वीर्यसंयुताः ॥
मंजाता देवयोगेन देवब्राह्मणकंटकाः ॥ १ ॥
तेषां तु कर्मणोद्विग्ना देवाः सर्वे पितामहम् ॥
अब्रुवन्त्सामरैः सर्वैर्देव वाच्याम संहतेः ॥२॥
एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा मर्वलोकपितामहः ॥
उवाच देवान्सकलान्सागैरैः प्रत्यपीडितान् ॥ ३ ॥
यस्यस्य जगतो नाथः परमात्मा मनातनः ॥
बासुदेवः स कपिलः सुतान्थान् घातयिष्यति ॥ ४ ॥
एवमुक्ताः सुगस्तेन ययुः सर्वे त्रिविष्टपम् ॥
एतस्मिन्नेव काले तु सगरः स महीपतिः ॥ ५ ॥
दीक्षिता वाजिमेधाय विविधैर्वेदपारगैः ॥
तुरंगं चाप्यगामस्यर्जिग्यं तनया महीम् ॥ ६ ॥
तेषां चायतां सोऽश्वः कपिलेन तथा हृतः ॥
कपिलेन हते नाश्वं ते जानन्ति विमोहिताः ॥ ७ ॥
अन्वेषन्तोऽपि यत्नतनापुस्ते तुरगं यतः ॥
पित्रे निवेद्य ते सर्वं नित्रतङ्गुः पृथिवीतलम् ॥ ८ ॥
माग्मन्यास्य वर्षस्य मंडंडस्मित्रवत्स नृप ! ॥
समन्ततस्ततश्चक्रुः खातमर्कमर्लन्विताः ॥ ९ ॥
विलोक्यमानास्तं प्रातालतलगामिनम् ॥
वैदूर्यपर्वतनीपूर्वेऽनुतंग हिमवान्स्यात ॥ १० ॥
पश्चाचं काञ्चनगिरङ्गद्गव च लावणाल ॥
हिमाचलग्व नवैर्येः गजैरूदेश्व संस्थैः क्षतः ॥ ११ ॥
हिमाचलम्य खण्डश्च खातस्यानन्तः प्रवेशितः ॥
उत्तरः नागमानस्ममाडिम शैलेन दुर्गमः ॥ १२ ॥
एवंविधेन खातंन ते प्रविश्य पृथक्पृथक् ॥
एकीकृता देवयोगान्मत्पिले यत्र वै स्थितः ॥ १३ ॥
कपित्थन्य ममीपस्थं ददृशुस्ते तुरङ्गमम् ॥
तुरङ्गमहितं दृष्ट्वा कपिले ते त्वमर्षिताः ॥ १४ ॥
कुद्दालैर्लगुडैश्चाद्धेन्नानाम्य जग्मुर्वेगवत्तया ॥
तान्वावधानानन्दुष्टीनमं