वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

२० वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे
यथा सर्वाणि स्थावरजङ्गमानि उत्कृष्टनिकृष्टानि पृथिवी धार-
यति तथा सर्वाणिकरदायिदीनानाथार्तादीनि रक्षणादिना धारय-
तः पृथिवीसम्बन्धि व्रतम् ।
एतैरुपायैरन्यैश्च युक्तो नित्यमतन्द्रितः ।
स्तेनान् राजा निगृह्णीयात्स्वराष्ट्रे पर एव च ॥
अतन्द्रितोऽनलसः । स्तेनान् चौरान् । इयं च पूर्वोक्तदे-
वांशरूपता महाराजस्यैव ।
पञ्च रूपाणि राजानो धारयन्त्यमितौजसः ।
अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य धनदस्य च ॥
इतीयं नारदोक्तपञ्चरूपता तु कियन्माण्डलिकस्य भूपस्य ।
अत एव—
बृहत्पराशरेण,
हर्यश्ववह्न्यन्तकविश्वनाथशीतांशुरूपाणि हि बिभ्रतीह ।
सर्वेऽपि भूपास्त्विह पञ्चरूपास्तत्कथ्यमानं शृणुत द्विजेन्द्राः॥
इत्यत्र सामान्यवाचि सर्वपदमुपात्तम् । हर्यश्व इन्द्रः । अ-
ग्न्यादिकार्यकारित्वेन तत्तद्रूपतां द्रढयति—
नारदः,
कारणान्निर्निमित्तं वा यदा क्रोधवशं गतः ।
प्रजा दहति भूपालस्तदाग्निरभिधीयते ॥
बृहत्पराशरोऽपि,
अकारणात्कारणतोऽपि चैष प्रजा दहेत्कोपसमिद्धरोचिः ।
यदा तदैनं नृपनीतिविज्ञास्तनूनपातं प्रवदन्ति भूपम् ॥ इति ।
अकारणादिति दुष्टनृपविषयम् ।
नारदः,
यदा तेजः समालम्बेद्विजिगीषुरुदायुधः ।