विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( ३९४ )
व्याख्या
महति विशाले समरसङ्कटे तुमुले रणे प्रवृत्ते सति युद्धसम्भावेन प्रतिभटानां
विपक्षयोद्धृणां निर्दलनान्निःशेषेण खण्डनात् नाशादित्यर्थः । समाप्तं निरन्तर-
युद्धकरणाद्भ्रष्टं भ्रष्टञ्च शस्त्रमायुधं यस्य स अन्यः कश्चिद्भटस्सुपोङ्गापणि-
तमकिञ्चित्करत्वेनावबुद्ध मरण प्राणनाशो येन स एवम्भूतः सन् वेगाज्जवा-
त्प्रविश्य शत्रुसैन्यसमूह प्रसभं समाक्रम्याऽरिकरतो वैरिणो हस्तात्करवालं
खङ्गमाचकर्षोऽङ्कृष्टवान् ।
भाषा
घोर संग्राम होने पर विपक्षी शत्रुओं का दलन करने के कारण जिसके
शस्त्र समाप्त हो चुके हैं ऐसा एक वीर, मरने की कुछ भी परवाह न कर वेग
से शत्रुओं के बीच में घुस कर उनके हाथ से तलवार छीनने लगा ।
असुभिरपि यियासुभिः प्रविश्य प्रतिभटमूर्धनि कोऽपि दत्तपादः ।
फलममनुत जन्मनोऽपि लब्धं यशांस रतिर्महतां न देहपिण्डे ॥७७॥
अन्वयः
कः अपि असुभिः यियासुभिः अपि (सद्भिः) प्रविश्य प्रतिभटमूर्धनि
दत्तपादः (सन्) जन्मनः फलम् अपि लब्धम् अमनुत । महतां रतिः
यशसि (भवति) न देहपिण्डे ।
व्याख्या
कोऽप्यन्यः कश्चिद्भटोऽसुभिः प्राणैः 'पुंसि भूम्यसवः प्राणाः' इत्यमरः ।
यियासुभिरपि गन्तुमिच्छुभिरपि सद्भिन्नासन्नमरणोऽपीत्यर्थः । प्रविश्य मध्येरणं
हठात्प्रवेश लब्ध्वा प्रतिभटस्य विपक्षवीरस्य मूर्धनि शिरसि दत्तस्स्थापितः
पादश्चरणं येन सः सन् जन्मन स्वजन्मुयः 'जन्तूर्जननजन्मानि जनिरुत्पत्तिरुद्भवः'
इत्यमरः । फलमपि प्रयोजनमपि लब्ध प्राप्तममनुत कृतवान् मन्यते स्म ।
धीराणां निहतशत्रौ पादाघातो महापुरुषार्थं इति भावः । महतां महामहिम-
शालिनां रतिः प्रीतिर्यशसि कीतौ भवति न तु देहपिण्डे शरीरे । अत्रार्थान्तर-
न्यासालङ्कारः ।