वैयाकरण सिद्धान्त कौमुदी (भट्टोजि दीक्षित - बालमनोरमा व तत्त्वबोधिनी टीका सम्पूर्ण पूर्वार्ध)

पञ्चमोऽध्यायः । ( ७३ )
पङ्कज सरोज राजीव नालीक सरोरुह पुटक अरविन्द अम्भोज अब्ज कमल पयस् ॥ इति
पुष्करादिः ॥ ४२ ॥
बलादिभ्यो मतुबन्यतरस्याम् । ५ । २ । १३६ ॥ बल उत्साह उद्भास उद्दाम
उद्भास शिखा कुल चूडा सुल कूल आयाम व्यायाम उपयाम आरोह अवरोह परिणाह युद्ध ॥
इति बलादिः ॥ ४३ ॥

• दृशिग्रहणाद्भवदादियोग एव * । ५ । ३ । १४ ॥ भवान् दीर्घायुः देवानांप्रिय
  आयुष्मान् ॥ इति भवदादिः ॥ ४४ ॥
  देवपथादिभ्यश्च । ५ । ३ । १०० ॥ देवपथ हंसपथ वारिपथ रथपथ स्थलपथ करि-
  पथ अजपथ राजपथ शतपथ शङ्कुपथ सिन्धुपथ सिद्धगति उष्ट्रग्रीव वामरज्जु हस्त इन्द्र दंड
  पुष्प मत्स्य ॥ इति देवपथादिः ॥ आकृतिगणः ॥ ४५ ॥
  शाखादिभ्यो यः । ५ । ३ । १०३ ॥ शाखा मुख जघन शृङ्ग मेघ अभ्र चरण स्कन्ध
  स्कद ( स्कन्द ) उरस् शिरस् अग्र शाण ॥ इति शाखादिः ॥ ४६ ॥
  शर्करादिभ्योऽण् । ५ । २ । १०७ ॥ शर्करा कपालिका कपिष्ठिका ( कनिष्ठिका )
  पुण्डरीक शतपत्र गोलोमन् लोमन् गोपुच्छ नराची नकुल सिकता ॥ इति शर्करादिः ॥ ४७॥
  अंगुल्यादिभ्यष्ठक् । ५ । ३ । १०८ ॥ अङ्गुली मरुज वभ्रु वल्गु मण्डर मण्डल
  शष्कुली हरि कपि मुनि रुह खल उदश्वित् गोणी उरस् कुलिश ॥ इत्यङ्गुलीत्यादिः ॥ ४८॥
  दामन्यादित्रिगर्तषष्ठाच्छः । ५ । ३ । ११६ ॥ दामनि औलपि वैजवापि औदकि
  औदङ्गि अच्युतन्ति ( आच्युतन्ति ) अच्युतदन्ति ( आच्युतदन्ति ) शाकुन्तकि आकिदन्ति॥
  औडवि काकदन्तकि शात्रुतपि सर्वासेनि बिन्दु वै न्दवि तुलभ मौजायन काकन्दि सावित्रीपुत्र
  इति दामन्यादिः ॥ ४९ ॥
  पर्श्वादिर्यौधेयादिभ्योऽणञौ । ५ । ३ । ११७ ॥
  १ पर्शु असुर रक्षस् बाह्लीक वयस् वसु मरुत् सत्त्वत् दशार्ह पिशाच अशनि कार्षापण ॥
  इति पर्श्वादिः ॥ ५० ॥
  २ यौधेय कौशेय शौकेय शौश्रेय धार्तेय वार्तेय ज्याबाणेय त्रिगर्त भरत उशीनर ॥ इति
  यौधेयादिः ॥ ५१ ॥
  स्थूलादिभ्यः प्रकारवचने कन् । ५ । ४ । ३ ॥ स्थूल अणु माषेषु ( माष इक्षु )
  कृष्ण तिलेषु । यव व्रीहिषु । इक्षु तिले ।