वैयाकरण सिद्धान्त कौमुदी (भट्टोजि दीक्षित - बालमनोरमा व तत्त्वबोधिनी टीका सम्पूर्ण पूर्वार्ध)

( ६८ ) गणपाठे-

• आहौ प्रभूतादिभ्यः * ४ । ४ । १ ॥ प्रभूत पर्याप्त ॥ इति प्रभूतादिः ॥८७॥
• पृच्छतौ सुस्नातादिभ्यः * ४ । ४ । १ ॥ सुस्नात सुखरात्रि सुखशयन ॥ इति
  सुस्नातादिः ॥ ८८ ॥
• गच्छतौ परदारादिभ्यः * । ४ । ४ । १ ? ॥ परदार गुरुतल्प इति
  परदारादिः ॥ ८९ ॥
  पर्पादिभ्यः ष्ठन् । ४ । ४ । १० ॥ पर्प अश्व अश्वत्थ रथ जाल न्यास व्याल ।
  पादः पञ्च ॥ इति पर्पादिः ॥ ९० ॥
  वेतनादिभ्यो जीवति । ४ । ४ । १२ ॥ वेतन वाहन अर्धवाह धनुर्दण्ड जाल वेश
  उपवेश प्रेषण उपावस्ति सुख शय्या शक्ति उपनिषद् उपदेश स्फिज् ( स्फिज पाद
  उपस्थ उपस्थान उपहस्त ॥ इति वेतनादिः ॥ ९१ ॥
  हरत्युत्सङ्गादिभ्यः । ४ । ४ । १५ ॥ उत्संग उडुप उत्पुत उत्पन्न उत्पुट पिटक पिटाक
  इत्युत्सङ्गादिः ॥ ९२ ॥
  भस्त्रादिभ्यः ष्टन् । ४ । ४ । १६॥ भस्त्रा भरट भरण शीर्षभार शीर्षेभार अंसभार अंसे-
  भार ॥ इति भस्त्रादिः ॥ ९३ ॥
  : निर्वृत्तेऽक्षद्यूतादिभ्यः । ४ । ४ । १९ ॥ अक्षद्यूत [ जानूपहत ] जङ्घाप्रहत जङ्घाप्र-
  हत पादस्वेदन कण्टकमर्दन गतानुगत गतागत यातोपयात अनुगत ॥ इत्यक्षद्यूतादिः ॥९४॥
  अण्महिष्यादिभ्यः । ४ । ४ । ४८ ॥ महिषी प्रजापति प्रजावती प्रलेपिका विले-
  पिका अनुलेपिका पुरोहित मणिपाली अनुवारक [ अनुचारक ] होतृ यजमान ॥ इति महि-
  ष्यादिः ॥ ९५ ॥
  किसरादिभ्यः ष्ठन् । ४ । ४ । ५३ ॥ किसर नरद नलद स्थागल तगर गुग्गुलु उशीर
  हरिद्रा हरिद्र पर्णी ( पर्णी ) इति किसरादिः ॥ ९६ ॥
  छत्रादिभ्यो णः । ४ । ४ । ६२ ॥ छत्र शिक्षा प्ररोह स्था बुभुक्षा छुरा तितिक्षा उप-
  स्थान कृषि कर्मन् विश्वधा तपस् सत्य अनृत विशिखा विशिका भक्षा उदस्थान पुरोडा विक्षा
  चुक्षा मन्द्र ॥ इति छत्रादिः ॥ ९७ ॥
  प्रतिजनादिभ्यः खञ् । ४ । ४ । ९९ ॥ प्रतिजन इदंयुग संयुग समयुग परयुग परकुल
  परस्यकुल अमुष्यकुल सर्वजन विश्वजन महाजन पञ्चजन ॥ इति प्रतिजनादिः ॥ ९८ ॥
  कथादिभ्यष्ठक् । ४ । ४ । १०२ ॥ कथा विकथा विश्वकथा संकथा वितण्डा कुष्टविद्
  (कुष्ठविद्) जनवाद जनेवाद जनोवाद वृत्ति संग्रह गुण गण आयुर्वेद ॥ इति कथादिः ॥९९॥
  गुडादिभ्यष्ठञ् । ४ । ४ । १०३ ॥ गुड कुल्माष सक्तु अपूप मांसोदन इक्षु वेणु
  संग्राम संघात संक्राम संचाय प्रवास निवास उपवास ॥ इति गुडादिः ॥ १०० ॥