उत्तररामचरितम् (महाकवि भवभूति - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

METRES
——————
अनुष्टुभ्—not given here as being easily recognisable. Vide
notes p. 57 for definition.
इन्द्रवज्रा—स्यादिन्द्रवज्रा यदि तौ जगौ ग। I. 11, 14, II 3, IV 8, VI
27. VII 4, 16.
उपजाति—A mixture of इन्द्रवज्रा and उपेन्द्रवज्रा (उपेन्द्रवज्रा जतजास्ततो
गौ) I 15, II 6, III 35, 42, IV 16, VI 15, 27.
रथोद्धता—रान्नराविह रथोद्धता लगौ। I 34, 37, 45
शालिनी—मात्तौ गौ चेच्छालिनी वेदलोकैः (4, 7) I 42, III, 2, IV 15,
V 10, 32
औपच्छन्दसिक—--- (म, म, न, य, य in uneven pādas and म, भ, र, य,
in even pādas)
द्रुतविलम्बित—द्रुतविलम्बितमाह नभौ भरौ। III 27, IV 15
वंशस्थ—जतौ तु वंशस्थमुदीरितं जरौ। VI 25
पुष्पिताग्रा—अयुजि नयुगरेफतो यकारो युजि तु नजौ जरगाश्च पुष्पिताग्रा। III
18, 20, IV 4, V 1, VI 8
प्रहर्षिणी—म्नास्त्र्याशाभिर्मनजरगा प्रहर्षणीयम् (3, 10) I 30, 31, 40, 49,
III 6, 15, 36, 39, IV 26, V 1, 18, VII 6
मधुभाषिणी—मद्गसा जगौ च यदि मधुभाषिणी। I 18, III 4, VI 4, 17, 41
वसन्ततिलका—उक्ता वसन्ततिलका तभजा जगौ गः। I 7, 9, 14, 25, 36, II
10, 11, 22, 23, III 8, 11, 12, 21, 26, 28, 47, IV 6, 23,
29, V 10, 11, 24, 33, VI 7, 16, 19
मालिनी—ननमयययुतेयं मालिनी भोगिलोकैः (8, 7) I 21, 26, 27, II 20,
24, III 5, 19, 23, 25, 48, V 2, 3, 13, VI 12, 24, 26
पृथ्वी—जसौ जसयला वसुग्रहयतिश्च पृथ्वी गुरुः (8, 9) V 5, VI 1, 37
मन्दाक्रान्ता—मन्दाक्रान्ताम्बुधिरसनगैर्मो भनौ तौ गयुग्मम् (4, 6, 7) I 33,
II 13, 14, 25, III 6, 15, 36, 38, IV 26, V 12, VI 9,
22, VII 6
शिखरिणी—रसै रुद्रैश्छिन्ना यमनसभलागः शिखरिणी (6, 11) I 28, 29, 35,
38, II 1, 2, 26, 27, III 13, 30, 40, 44, IV. 3, 10, 11, 12,
13, 14, 21, V 9, 16, 26, VI 11, 14, 28, 30, 33, 35, 38, 39
हरिणी—नसमरसलागः षड्वेदैर्हयैर्हरिणी मता (6, 4, 7) I. 20, 23, II 4,
III 22, 24, 31, 32, IV 19, V 28
शार्दूलविक्रीडित—सूर्याश्वैर्मसजाः सततगाः शार्दूलविक्रीडितम् (12, 7)
I 39, II 9, 16, 24, 29, 30, III 16, 37, 43, 45, IV 1, 5,
17, 20, 22, 24, V 6, 14, 19, 27, 31, 35, VI 18, 49, VII 20
आर्या—III 41, VI 13