ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

६४ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
हितो भवति । तद्देशवर्त्तिन्यो अन्या अपि प्रजाः अनशनायुकाः अश-
नायारहिता भवन्ति ॥ ७ ॥
तथा पशुसाधनत्वेनैतां प्रशꣳसति--
वैराजो वै पुरुषः सप्त ग्राम्याः पशवो यद्दशपूर्व्वा
भवन्ति सप्तोत्तमा यजमानमेव तत् पशुषु प्रतिष्ठा-
पयति ॥ ८ ॥
पर्यायद्वयगता दशसंख्याः पूर्व्वोत्तमा भवन्ति, प्रथमतृतीयपर्या-
यगता ऋचो भवन्तीति यत्, तत्तेन यजमानमेव पशुषु प्रतिष्ठापयति ।
कथमेतत् यतो वैराजः पुरुषः विराट्पादेन च दशसंख्या विद्यते ।
'नव वै पुरुषे प्राणा दशमी नाभि'रिति श्रुत्यन्तरात् पुरुषेष्वस्ति दशर्च-
स्य स्तुतिः । सप्तसंख्याका ग्रामे भवाः पशवो गवाश्वादया अवशिष्टस-
प्तर्चस्थानीयाः । अतो यजमानं पुरुषमुद्गाता सप्तसंख्याकेषु स्थापयती-
त्येतदुपपन्नम् ॥ ८ ॥
एवमुक्तेन प्रकारेणेयं विष्टुतिः प्रतिष्ठाहेतुरिति दर्शयति--
एषा वै प्रतिष्ठिता सप्तदशस्य विष्टुतिः प्रतितिष्ठ-
ति य एतया स्तुते ॥ ९ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ ९ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे द्वितीयाध्यायस्य सप्तमः खण्डः ।
अथ अष्टमः खण्डः ।
उक्ताया एव दशसप्ताया विष्टुतेर्विधानान्तरमाह--
एष एव व्यूहः सप्तैकमध्या ॥ १ ॥
दशसप्ताया विष्टुत्या यस्तृतीयः पर्यायः--'सप्तभ्यो हिङ्करोति स
एकया स तिसृभिस्स तिसृभि'--रित्युक्तः एष एव पर्यायो व्यूहः व्यूहे
विभजनीयः । कथमिति तदुच्यते । उत्तमपर्यायगता याः सप्तर्च स्तता
एकमध्याः कुर्य्यात् । स एकया स तिसृभिस्स तिसृभिरिति पूर्व्वमुक्तः
स तिसृभिरिति कुर्य्यात् । आद्यां तृतीयां च त्रिरावर्त्तयेदित्यर्थः ॥ १ ॥
एतां प्रशꣳसति--
ब्रह्मणो वा आयतनं प्रथमा क्षत्रस्य मध्यमा विश
उत्तमा यत्प्रथमा भूयिष्ठा भाजयति ब्रह्मण्येव तदो-