ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

प्रथमाध्याये षष्ठखण्डः । ३३
अ॒पां पुष्प॑मस्योष॑धीनाऽ रस॒ इन्द्र॑स्य प्रि॒यत॑मऽ
ह॒विः स्वाहा॑ ॥ ८ ॥
हे सोम ! त्वं 'अपां पुष्पं' सारभूतोसि प्रशस्तरसोपेतत्वात् । 'ओ-
षधीनां' रसः सारश्चासि 'सोमो वा ओषधीनाऽ राजेति' श्रुतेः, तथा
'इन्द्रस्य प्रियतम'मतिशयेन प्रियं हविश्चासि तस्मै तुभ्यं स्वाहा इदमा-
ज्यं हविस्त्यजामि ॥ ८ ॥
'उन्नेतर्युपहवमिष्ट्वा हारियोजनस्य त इति द्विरुपघ्नाय पश्चादाहव-
नीयस्यान्तः परिधिं निवपेयुरिति' उन्नेत उद्गयत्रेत्यनुज्ञाप्य मन्त्रेण
धानाः द्विरुपघ्नाय पश्चादौत्तवेदिकस्याग्नेरन्तं परिधिधानाः निवपेयुः ।
हा॒रि॒यो॒ज॒नस्य॑ ते देव सोमेष्टयजुषः स्तु॒तस्तो॑मस्य
श॒स्तो॒क्थस्य॑ यो॒ऽश्व॒सनि॒र्गोस॑नि॒र्भक्ष॒स्तस्यो॑पहूत॒ उप॑हू-
तस्य॑ भक्षयामि ॥ ९ ॥
हे 'देव' द्योतमान सोम ! अवश्रेयाणां धनानामेव सोमसम्बन्धात्
सोमेत्यामन्त्रणम्, 'हारियोजनस्य' हरी इन्द्रस्य वाहौ येन सोमेन रथे-
युज्यते स हार्योजनस्तत्सम्बन्धी हारियोजनः तस्य धानाख्यद्रव्यस्य
'ते' तव एकदेशं भक्षयामीति सम्बन्धः । अन्यत् पूर्ववद्व्याख्येयम् ॥ ९ ॥
सूत्रम्-'अप उपस्पृश्याष्टावष्टौ शकलान्याहवनीये प्रहरेयुर्देवकृत-
स्येत्येतत्प्रभृतिभिरिकारान्तै'रिति । अवयजनसीत्येवमन्तैः न तत्र स्वा
हाकार इत्यर्थः ।
दे॒व॒कृ॒तस्यैन॑सोऽवयजनमसि पि॒तृ॒कृ॒तस्यैन॑सोऽवय-
जनमसि म॒नु॒ष्य॑कृतस्यैन॑सोऽवयजनमस्य॒स्मत्कृ॒तस्यैन॑सो-
ऽवयजनमसि यद्दिवा॑ च॒ नक्तं॑ चैनश्चकृ॒म त॒स्यावयजन॑-
मसि॒ यत् स्वपन्त॑श्च॒ जाग्र॑तश्चैनश्चकृ॒म त॒स्यावयजन॑मसि
यदि॒द्वाऽश्चावि॑द्वाऽसश्चैनश्चकृ॒म त॒स्यावयजन॑मस्येनस एन-
साऽवयजनमसि ॥ १० ॥
हे अग्नौ प्रक्षिप्यमाणशकल ! त्वं 'देवकृतस्य' देवैः कृतस्य 'एनसः'
पापस्य कृतापराधेष्वस्मासु देवैः यत् कृतं पापं तस्य 'अवयजनं' अप-
गमनसाधनमसि । एवमुत्तरत्रापि योज्यम् । 'अस्मत्कृतस्य' अस्माभिरेव
कृतस्य । यद्दिवा चेत्याद्यास्त्रयो मन्त्रा स्पष्टार्थाः । एनस एनस इति वी-