ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

३०४ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
अतः समृद्धयर्थिभिरेते प्रयोक्तव्ये इत्युपसंहरति—
ऋषे॑र्वा ए॒तत्प्राशोद्भू॑तं॒ यदा॑ष्टादं॒ष्ट्रे॑ भवत
ऋध्या एव ॥ २२ ॥
ऋषेराष्टादंष्ट्रस्य प्राशोद्भूतं प्राशया पुत्रादिलक्षणया प्रकर्षेच्छयो-
द्भूतमेतत्सामद्वयम् । अतो यत् यदि आष्टादंष्ट्रे भवतस्तर्हि ते समृद्ध्या
एव भवतः ॥ २२ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे ऽष्टमाध्यायस्य नवमः खण्डः ॥
दशमः खण्डः ॥
अथ वृद्धिकामनाप्रसङ्गादस्मिन् खण्डे कामनाभेदेनोक्थानि वि-
धास्यति । तत्र प्रथमं ब्रह्मवर्चसकामायाऽऽह—
गायत्रीषु ब्रह्मवर्चसकामायोक्थानि प्रणयेयुर्गा-
यत्र्यां ब्रह्मसामाऽनुष्टुभ्यच्छावाकसाम सैषा गायत्री
सम्पद्यते ॥ १ ॥
गायत्रीषु ऋक्षूक्थानि प्रणयेयुरुपाक्रमेरन् ब्रह्मवर्चसकामाय नि-
त्यार्था एव 'एह्यासवे'त्याद्यास्तिस्रो गायत्र्यः सौभराश्रयभूताः काम्यार्था
अभिभवेयुः । तथा गायत्र्यां गायत्रीच्छन्दसि गायत्रीष्वित्यर्थः । तास्वे-
व'इह्यासि वीरसुः' इत्यादिषु सौभरं ब्रह्मसाम कार्यम् । तथा अनुष्टुप्छ-
न्दस्कासु 'इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्' इत्याद्यासु नार्मेधमच्छावाकसाम
कार्यम् । सैषानुष्टुप् गायत्री सम्पद्यते । तत्सम्पत्तिप्रकार इत्थं द्रष्टव्यः-
उक्थान्येकविंशस्तोमानि । तत्र तिसृष्विति तिसृभिरनुष्टुब्भिश्चतस्रो
गायत्र्यो भवन्ति । एकविंशत्यनुष्टुब्भिरष्टाविंशतिर्गायत्र्यः सम्पद्यन्ते ।
शिष्टास्तु स्वत एव गायत्र्यः ॥ १ ॥
अस्त्वेवं, किं तत ? इति, तत्राऽऽह—
तेजो ब्रह्मवर्चसं गायत्री तेज एव ब्रह्मवर्चसमव-
रुन्धे ॥ २ ॥
ब्रह्मवर्चसं नाम तेजोविशेषः । गायत्र्याश्चाग्नेयत्वात् गायत्र्येव ब्रह्म-
वर्चसं तेजः । अथवा गायत्रीजपाद्ब्रह्मवर्चसाभिवृद्धिः श्रुतिस्मृतिपु-
राणादिषु प्रसिद्धा । अतस्तत्प्रयोक्ता ब्रह्मवर्चसलक्षणं तेजोऽवरुन्धे ॥२॥