तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

९४ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्—[प्रपा० १। अनु० १८]
'नाग्ँ रुद्राणीनाग्ँ स्थाने स्वते॒ज॑सा भानि। ऊर्ध्वानाग्ँ
रुद्राणीनाग्ँ स्थाने स्वतेज॑सा भानि। अवपतन्तीनाग्ँ
रुद्राणीनाग्ँ स्थाने स्वते॒ज॑सा भानि। वैद्युतीनाग्ँ रुद्रा-
णीनाग्ँ स्थाने स्वते॒ज॑सा भानि। ओं भूर्भुव॒स्स्व॑ः।
रूपाणि वो मिथुनं मा नो मिथुनँ॑ रीढ्वम् (२), इति।
ऊर्ध्वानाग्ँ रुद्राणाग्ँ स्थाने स्वते॒ज॑सा भान्यतिलोहिनीनाग्ँ
रुद्राणीनाग्ँ स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि पञ्च॑ च ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके प्रथमप्रपाठके
सप्तदशोऽनुवाकः ॥ १७ ॥
प्रभ्राजमाननामको वायुसंबन्धी यो रुद्रविशेषस्तस्य बहवो मूर्तिविशेषाः। अतः
प्रभ्राजमानानामिति बहुवचनम् । एवं सर्वत्र द्रष्टव्यम् । रूपाणि स्त्रीपुरुषविशेषाः, हे
रूपाणि वो युष्माकं संबन्धि यन्मिथुनं तत्प्रसादादस्मदीयमपि मिथुनमहिंसितं भवतु ।
अयं च सर्वमन्त्रशेषः ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीय-
तैत्तिरीयारण्यकभाष्ये प्रथमप्रपाठके सप्तदशोऽनुवाकः ॥ १७ ॥
अथ प्रथमेऽष्टादशोऽनुवाकः ।
कल्पः—“ अग्नेः पूर्वदिश्यस्येत्यष्टौ दिश्याः ” इति । तत्र संग्रहरूपेण ब्राह्मण-
वाक्येन मन्त्रान्प्रतिजानीते--
अथाग्नेरष्टपु॑रुषस्य, इति ।
अग्निजातवेदःप्रभृतयः पुरुषा मूर्तिविशेषा यस्याग्नेः सन्ति सोऽयमष्टपुरुषः, तस्याग्नेः
संबन्धिनो मन्त्राः पूर्वोक्तवायुसंबन्धिद्विविधैकादशरुद्रमन्त्रानन्तरमुच्यन्ते ।
तान्मन्त्रान्दर्शयति--
अग्नेः पूर्वदिश्यस्य स्थाने स्वतेज॑सा भा॒नि । जातवेदस उपादि-
श्यस्य स्थाने स्वते॒ज॑सा भानि । सहोजसो दक्षिणदिश्यस्य
१ ख. ग. 'द्रुरुद्राण्यन' ।