तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

६६६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा० ९ अनु०१
वेदस्य तु ब्रह्मप्रमाणत्वं तत्रैव* चिन्तितम्-
"वेदान्ताः कर्तृदेवादिपरा ब्रह्मपरा उत ।
अनुष्ठानोपयोगित्वात्कर्त्रादिप्रतिपादकाः ॥
भिन्नप्रकरणालिङ्गषट्काच्च ब्रह्मबोधकाः ।
सति प्रयोजनेऽनर्थहानेऽनुष्ठानतोऽत्र किम् ॥
स्पष्टौ विषयसंदेहौ । जीवप्रकाशकवाक्यानि कर्तृपराणि ब्रह्मप्रकाशकवाक्यानि दे-
तापराणि सृष्टिप्रकाशकवाक्यानि साधनपराणि । तथा सति वेदान्तानामनुष्ठानोपयोगि
भविष्यति । ब्रह्मपरत्वे त्वनुष्ठानासंभवान्निष्प्रयोजनत्वं स्यात् । तस्माद्वेदान्ताः कर्तृदेव-
साधनप्रतिपादकाः । अत्रोच्यते—ब्रह्मपरा वेदान्ताः । कुतः । भिन्नप्रकरणपठितानां ते
कर्त्रादिप्रतिपादकतया कर्मशेषत्वासंभवात्तात्पर्यनिर्णयहेतुलिङ्गषट्केन ब्रह्मपरत्वसंभवाच्च
लिङ्गषट्कं च पूर्वाचार्यैर्निरूपितम्-
"उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।
अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये " ॥ इति ।
" सदेव सोम्येदमग्र आसीत् " इत्युपक्रमः । " ऐतदात्म्यमिदं सर्वं तत्सत्यं
आत्मा तत्त्वमसि " इत्युपसंहारः । तयोर्ब्रह्मविषयत्वेनैकरूप्यमेकं लिङ्गम् । असकृ-
त्त्वमसीत्युक्तिरभ्यासः । मानान्तरानवगम्यत्वमपूर्वत्वम् । एकविज्ञानेन सर्ववि-
फलम् । सृष्टिस्थितिमलयप्रवेशनियमनानि पञ्चार्थावादाः । मृदादिदृष्टान्ता उपपत्तय
एतैर्लिङ्गैर्ब्रह्मपरत्त्वं निश्चेयम् ३ । न चानुष्ठानमन्तरेण प्रयोजनाभावः । नायं सर्प इ-
दाविव बोधादनर्थनिवृत्तेः संभवात् ।
वेदान्तानां विधिपरत्वाभावस्तत्रैव + चिन्तितः-
"प्रतिपत्तिं विधित्सन्ति ब्रह्मण्यवसिता उत ।
शास्त्रत्वात्ते विधातारो मननादेश्च कीर्तनात् ॥
नाकर्तृ तन्त्रेऽस्ति विधिः शास्त्रत्वं शंसनादपि ४ ।
मननाँदिः ५ पुरा बोधाद्ब्रह्मण्यवसितास्ततः ।
एकदेशी मन्यते—ब्रह्मपरत्वेऽपि वेदान्ता न ब्रह्मण्येव पर्यवस्यन्ति । किं

• तत्तु समन्वयात्—ब्र० सू० अ० १ पा० १ अ० ४ सू० ४ प्रथमं वर्णकम् १ । + अ०
  पा० १ अ० ४ सू० ४ द्वितीयं वर्णकम् ।
  १ व. °र्येहे° । २ ग. घ. °राग° । ३ ख. निर्णयम् । ४ घ. शासनादपि । ५ ख. °नादिः !