तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

२७८ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा० ४ अनु० ४
अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह । अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू
आस्ताम् । पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह यत्यै, इति ।
( प्रपा० ५ । अ० ७ । विभा० १)
अदि॑त्यै रा॒स्नाऽसि॑ ।
कल्पः—‘‘ अदित्यै रास्नाऽसीत्यभिमन्त्र्य ’’ इति । हे रशने त्वमदित्यै भूमिरूपा-
धेन्वै रास्ना बन्धनार्था रशनाऽसि ।
मन्त्रतात्पर्यं दर्शयति—
आददेऽदित्यै रास्नाऽसीत्याह यजुष्कृत्यै, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० २)
आदद इत्येष पूर्वमन्त्रशेषः स्पष्टार्थत्वात्पाठ एव तस्य व्याख्यानम् । यजु
मन्त्रेण कृतिर्निष्पादनं यजुष्कृतिः, तत्सिद्धयर्थमेनेनामभिमन्त्रणम् ।
इड॒ एहि॑ । अदि॑त॒ एहि॑ । सर॑स्वत्येहि॑ ।
कल्पः—‘‘पूर्वेण द्वारोपनिष्क्रम्य त्रिरुपांशु घर्मदुघामाह्वयति । इड एहि । अ|
एहि । सरस्वत्येहि” इति । इडादीनि गोनामधेयानि³ तैः संबोध्येहीत्याह्वयति ।
मन्त्रतात्पर्यं दर्शयति—
इड एह्यदित एहि सरस्वत्येहीत्याह । एतानि वा
अस्यै देवनामानि । देवनामैरेवैनामाह्वयति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० ३ )
वक्ष्यमाणाह्वानेन पुनरुक्तिं वारयितुं देवनामानीति विशेष्यते । इडादीनि दे-
प्रसिद्धानि गोनामानि, मन्त्रपाठे सति तैरेवेयमाहूता भवति ।
असा॑वेहि॑ । असा॒वेहि॑ । असा॒वेहि॑ ( १ ) ।
कल्पः—‘‘ प्रत्येत्य दोग्ध्रे निदान इत्यादाय दक्षिण्या द्वारोपनिष्क्रम्य त्रि
र्सावेहिँ । असावेहि । असावेहि ’’ इति । घर्मदुघामाह्वयतीत्यनुवर्तते । मनुष्ये व्यक्त
सङ्केतितं गङ्गादिकं धेनुनाम ‘असौ’ इति शब्देन निर्दिश्यते, हे गङ्गे समागच्छ ।
पूर्वाह्वानाद्व्यावृत्तिमन्त्रं दर्शयति—
असावेह्यसावेह्यसावेहीत्याह । एतानि वा अस्यै मनुष्य-
नामानि ( १ ) । मनुष्यनामैरेवैनामाह्वयति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० ४
१ क. ॰न्वविशे॰ । २ क. ख. ॰दुघमा॰ । ३ क. ख गोर्नाम॰ । ४ क. ॰हि
५ क. ख. ॰दुघमा॰ । ६ क. साङ्केतिकं ।