तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ७ अनुवाकः ॥ ४१

कश्य॒पाज्ज्योति॒र्लभ॑न्ते । तान्सोमः कश्य॒पादधि॑निर्ध-
मति। भ्रस्ताकर्मकृदि॑वै॒वम्॑ । $^{(१)}$ $^{(५)}$प्रा॒णो जी॒वानीन्द्रि॑यजी-
वा॒नि । स॒प्त शीर्ष॑ण्याः प्रा॒णाः । सूर्या इत्याचा॒र्याः॑$^{(५)}$ ।

ज्योतिर्लभन्ते । यद्यपि सूर्याः पूर्वमेव ज्योतिष्मन्तः तथापि
'तान्' सूर्य्यान्, 'सोमः', देवः 'कश्यपात्', सकाशात् 'अधि-
निर्धमति' अधिकत्वेन निस्तमस्का यथा भवन्ति तथा शोध-
यति सोमो हि तानाह्वय कश्यपसमीपं प्रापितवान्, तस्य कश्य-
पस्यानुग्रहादेतेषां प्रकाशाधिक्यं सम्पन्नमित्यर्थः । भ्रस्तेत्यादि-
स्तत्र दृष्टान्तः, रेफस्य व्यत्यये सति भस्त्राशब्दो धनसाधन-
मिवेत्याचष्टे । यथा चर्ममय्या दृष्या वायुमुत्पाद्य ज्वलिता-
ग्निना सुवर्णादेः किटादिकमपनीय 'भस्त्राकर्मकृत्' सुवर्ण-
कारः, शोधयति एवं कश्यपसम्बन्धकारो सोमस्तान् सूर्य्यान्-
शोधयत् ॥

तेषां सप्तसूर्य्याणां स्वरूपे मतभेदं दर्शयति । "$^{(५)}$प्राणो
जीवानीन्द्रियजीवानि ॰ सूर्या इत्याचार्याः"$^{(५)}$ इति । मुख-
नासिकयोः सञ्चारी यः 'प्राणः', स एव सप्तभिः वृत्तिभेदैः
'सप्त सूर्याः', 'इति' एवं, केचित् 'आचार्याः', आहुः । 'जीवानि'
जीवननिमित्तभूतानि, महदहङ्कारपञ्चतन्मात्ररूपाणि तत्त्वा-
नि, 'सप्त सूर्याः', 'इति' एवम्, अन्ये 'आचार्याः', प्रचक्षते ।
'इन्द्रियजीवानि' चक्षुरादीनि पञ्चेन्द्रियाणि मनोबुद्धिसहितानि
जीवननिमित्तभूतानि, 'सप्त सूर्याः', 'इति' एवम्, अपरे