सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

ग्रहणवासना ३४७
उपपत्ति—नति दर्शन क्षेत्र देखिये—
खमध्य = ख, वित्रिभ = वि, वास्तविक रवि = र, लम्बित रवि = र शेष स्पष्ट है ।
अनुपात से = $\frac{दृक्क्षेप\timesदृग्लम्बन ज्या}{दृग्ज्या} = नति = (१)$
लम्बन ज्या = $\frac{परं लं ज्या\timesदृ ज्या}{त्रि}$ इष्ट दृग्लम्बन ज्या
(१) समीकरण में उत्थापन देने से = $\frac{दृक्क्षेप\timesपरं लंज्या\timesदृग्ज्या}{दृग्ज्या\timesत्रि}$
= $\frac{दृक्क्षेप\timesपरं लम्बन ज्या}{दृग्ज्या} = नति$
उपपन्न होती है ॥१७।१८।१९।२०॥
इदानीं स्फुटलम्बनार्थमाह—
यत्र तत्र नतादर्कादधश्चन्द्रावलम्बनम् ।
तद्दृग्वृत्तेऽन्तरं चन्द्रभान्वोः पूर्वापरं तु तत् ॥२१॥
पूर्वापरं च याम्योदग्जातं तेनान्तरद्वयम् ।
अत्रापमण्डलं प्राची तत्तिर्यग्दक्षिणोत्तरा ॥२२॥
यत्पूर्वापरभावेन लम्बनाख्यं तदन्तरम् ।
यद्याम्योत्तरभावेन नतिसंज्ञं तदुच्यते ॥२३॥
नतिलिप्ता भुजः कर्णो दृग्लम्बनकलास्तयोः ।
कृत्यन्तरपदं कोटिः स्फुटलम्बनलिप्तिकाः ॥२४॥
परलम्बनलिप्ता $\frac{४८}{४६}$घ्नी त्रिज्याप्ता रविदृग्ज्यका ।
दृग्लम्बनकलास्ताः स्युरेवं दृक्क्षेपतो नतिः ॥२५॥
गत्यन्तरस्य तिथ्यंशः परलम्बनलिप्तिकाः $\frac{४८}{४६}$ ।