सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

त्रिप्रश्नवासना ३०७
साव इ × ग्रहग × उदयमा
सावन इ + —————————————— = नाक्षत्र इष्ट काल ।
६० × १८००
साव इ० × रग × उदयमा
∵ सावन इष्ट = सावन - इ + ———————————— = उदयसूर्य का भोग काल
६० × १८००
साव इ × रग ० × उदय० मा० (उ० र० भु० क × १८००)
= सा० इ० + —————————————— - ————————————— उदयमा
६० × १८०० १८००
साव० इ० + साव० इ० × २० ग० × उदयमा० उद०मा०
= ———————————————————— - ———— (१८०० - उ.र.भु.का)
६० × १८०० १८००
उ मा० ⎛ सावइ × २०ग० ⎞
= साव इ० + ———— ⎜ ——————— - १८०० + उ० २० भु० ⎟
१८०० ⎝ ६० ⎠
उद मा० उ० मा०
= सा० इ० + ———— × इ० २० भु का - १८०० = साव० इ० - ————
१८०० १८००
(१८०० - इ० २० भु० क०)
उदयमान
= सावनइष्ट - ———— × इष्ट राशिभोग्य काल । उपपन्न है ।।२७।।
१८००
इदानीं देशविशेषेण राशीन् सदोदितानुदितांश्चाऽऽह—
त्र्यंशयुडुग्नवरसाः ६९ पलांशका यत्र तत्र विषये कदाचन ।
२०
दृश्यते न मकरो न कार्मुकं किंच कर्कमिथुनौ सदोदितौ ॥२८॥
यत्र साङ्घ्रिगजाजसंमिता ७८ स्तत्र वृश्चिकचतुष्टयं न च ।
१५
दृश्यतेऽथ वृषभाच्चतुष्टयं सर्वदा समुदितं च लक्ष्यते ॥२९॥
यत्र तेऽथ नवतिः पलांशकास्तत्र काञ्चनगिरौ कदाचन ।
दृश्यते न भदलं तुलादिकं सर्वदा समुदितं क्रियादिकम् ॥३०॥
वा० भा०—अयमर्थस्त्रिप्रश्ने लम्बादिका क्रान्तिरुदक् च यावत्तावद्दिनं संत-
तमेव तत्रेत्यादिना सम्यक्कथित एव । यत्र वृश्चिकान्तक्रान्तितुल्यो लम्बस्तत्रैते
पलांशाः ६९।२० । तत्र धनुर्मकरौ क्षितिजादधःस्थितावेव भ्रमतः । कर्कमिथुनौ
तूपर्येव । यत्र तुलान्तक्रान्तितुल्यो लम्बस्तत्राष्टसप्ततिः सप्तदशकलाधिका ७८ ।
१७ पलांशास्तत्र वृश्चिकादिचतुष्टयं क्षितिजादधो वृषभादिकमुपरि । एवं मेरौ
नवतिः ९० पलांशास्तत्र तुलादिषट्कमधो मेषादिकमुपरीति सर्वं भ्रगोले
सति दृश्यते ॥२८॥२९॥३०॥