सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 201, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 201

१४२ सात्वतसंहिता
केवलस्तारकश्चैव चत्वारश्च तदादिकाः ।
पञ्चैते व्यापका मन्त्राः पञ्चरात्रे प्रकीर्तिताः ॥ इति ॥
—(२४।६७-७०, ७४)
इतोऽप्यधिकं पाद्मादिषु प्रतिपादितं स्तोत्रश्लोकजातमेतद् जितन्ताख्य-
मन्त्रस्यार्थविवरणरूपं बोध्यम् । जितन्ताख्यमन्त्रव्याख्यानमहिर्बुध्न्यसंहितायामुक्तं
द्रष्टव्यम् ॥ २५-२८ ॥
अब वासुदेवादिकों के जितन्तादि स्तोत्र तथा मन्त्र चतुष्टय को स्वयं कहते
हैं—हे वासुदेव, हे अमितद्युति वाले ! हे पुण्डरीकाक्ष ! आप की जय हो, आप
रागदोषादि से रहित हैं । आप वासुदेव समस्त गुणों के मूर्तिमान् स्वरूप हैं । हे
नाथ, हे ज्ञानबलोत्कृष्ट, हे विश्वभावन, आप को नमस्कार है ॥ २५-२६ ॥
हे विशालाक्ष ! हे सर्वज्ञ ! हे परमेश्वर ! आप सङ्कर्षण को नमस्कार है । हे
देव ! ऐश्वर्य, वीर्यवान्, प्रद्युम्न जगत् के पालक आप को नमस्कार है । हे
हृषीकेश हे सर्वेश्वर हे जगन्मय आप प्रद्युम्न को नमस्कार है ॥ २६-२७ ॥
जगत् की स्थिति एवं उत्पत्ति, लय एवं त्राण करने में कारणभूत, शक्ति तेज
स्वरूप हे भगवन्, हे महापुरुष, हे पूर्वज, हे अनिरुद्ध आपकी जय हो ॥ २८ ॥
विधानानेन वै कार्यं पक्षयोरुभयोरपि ।
अब्दान्तमर्चनं विष्णोर्निष्कामेनाग्रजन्मना ॥ २९ ॥
एवं प्रतिमासं पक्षद्वयेऽपि दशम्यां पञ्चगव्यप्राशननियमपूर्वकमुपवासं जागरणं
द्वादश्यां व्रताराधनपूर्वकं पारणं सायmaparādhakṣamāpaṇārtham... -> सायमपराधक्षमापणार्थमर्चनादिकं च कुर्वन् संवत्सरान्तं
ब्राह्मणो निष्कामं यथा व्रतं कुर्यादित्याह—विधिनेति ॥ २९ ॥
प्रतिमास दोनों पक्षों में दशमी को पञ्चगव्य प्राशन एवं नियमपूर्वक एकादशी
को उपवास, जागरण करके द्वादशी को व्रताराधनपूर्वक पारण करे । फिर सायंकाल
अपराध क्षमापणार्थ, अर्चनादि करते हुए साधक ब्राह्मण निष्काम रूप से इस व्रत
को एक साल तक करे ॥ २९ ॥
चातुरात्म्याराधने वर्णानां क्रमः
एवं सङ्कर्षणाद्यं तु वासुदेवान्तमर्चनम् ।
विहितं क्षत्रजातेर्वै कर्तव्यत्वेन सर्वदा ॥ ३० ॥
प्रद्युम्नाद्यं तु वैश्यस्य मुसल्यन्तमुदाहृतम् ।
सच्छूद्रस्यानिरुद्धाद्यं प्रद्युम्नान्तं सदैव हि ॥ ३१ ॥
क्षत्रियस्य विशेषमाह—एवमिति । वैश्य विशेषमाह—प्रद्युम्नाद्यमित्यर्धेन ।
मुसल्यन्तं सङ्कर्षणान्तमित्यर्थः । शूद्रस्य विशेषमाह—सच्छूद्रस्येत्यर्धेन ॥ ३०-३१ ॥
अब क्षत्रिय के लिये विशेष कहते हैं—क्षत्रिय जाति के लिये सङ्कर्षण से