सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ५२५
शब्दार्थ व टीपा :- विरला-एकदाच, थोडेकेच.
अर्थ :- तुकाराम महाराज म्हणतात, उभयतांच्या चित्तातले विचार जेव्हा एक होतील, त्या वेळेस देह शांत
होतो. पण ज्याच्या चित्ताशी आपले चित्त मिळवावे असे सज्जन थोडेकेच असतात. १
११९५ चित मिले तो सब मिले । नहि तो फुकट संग ।
पानी पथर येक ही ठोर । कोरनभिगे अंग ॥ १ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- ठोर-जागा.
अर्थ :- तुकाराम महाराज म्हणतात चित्ताला चित्त मिळाले की, सर्व काही मिळालेच. नाही तर कोणाचीही
संगत करणे फुकट. जसे पाणी आणि दगड या दोघांचा योग जरी झाला तरी त्या दगडाच्या आतील एक भागसुद्धा
भिजला जात नाही. असंगतीने दगडाचे काठिण्यात नरमाई येत नाही. १
११९६ तुका संगत तीन्हसें कहिये । जिनमें सुख दुनाये ॥
दुर्जन तेरा मू काला । थीतो प्रेम घटाये ॥ १ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- दुनाये-दुप्पट होईल, मू-मुख.
अर्थ :- तुकाराम महाराज म्हणतात, ज्याच्या संगतीने प्रेमसुख दुप्पट होते, त्याची संगती करावी व ज्याच्या
संगतीने असलेले प्रेम नाहीसे होते, त्या दुर्जनांचे तोंड काळे आहे असे समजून जावे. १
११९७ तुका मिलना तो भला । मनसूं मन मिल जाय ।
उपर उपर माटि घसनी । उनकि कोन धराई ॥ १ ॥
शब्दार्थ व टीपा - घसनी-घासून
अर्थ :- जर मिळायचे असेल तर मनाने मनाशी मिळावे हे चांगले. वरवर कितीही मातीने घासले तरी
त्याचा मोठेपणा काय आहे ? १
११९८ तुका कुटुंब छोरे रे । लरके जोरों सिर मुंदाय ।
जबये इच्छा नहिं मुई । तब तूं किया काय ॥ १ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- मंदाय-बोडून.
अर्थ :- तुकाराम महाराज म्हणतात, बायका, पोरे इत्यादी सर्व कुटुंबाचा त्याग करून डोके बोडून संन्यास
घेतला; पण अंतःकरणातील इच्छा नाहीशी झाली नाही तर तू काय केलेस ? १
११९९ तुका इच्छा मीटइ तो । फाहा करे जट खाक ।
मथोया गोला डारदिया तो । नहि मिले फेरन ताक ॥ १ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- मीटइ-नाहीशी, जट-जटा, मथोया-मथन करून.
अर्थ :- तुकाराम महाराज म्हणतात, अंतःकरणातील इच्छा नाहीशी झाल्यावर जटा राखणे व राख लावणे
हे काय करावयाचे आहे ? तो संसारात जरी असला तरी त्याहून अलिप्त आहे. जसे मंथन करून काढलेला लोण्याचा
गोळा पुन ताकात घातला तरी तो अलिप्त राहतो. १
१२०० दीद मेरे सांइयाके । तुका चलावे पास ।
सुरा सो हि लरे हमसें । छोरे तनकी आस ॥ १ ॥
शब्दार्थ व टीपा - सांईयाके-स्वामीचे, लरे-लढे.