सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ४९९
अर्थ - संसारपाशातून सुटण्याचा उपाय जो जो मी शोधू लागतो, तो तो त्यात अधिकच गुंतून जात आहे
त्यात माझे पाय अधिकच गुंतले गेले आहेत १ अशा या दुःखाच्या पेचात मी सापडलो असून माझी सर्व बुद्धी व माझे
सर्व बळ संपत आले आहे २ प्रारब्ध, क्रियमाण व संचित याच्यामुळे जो जो कर्मे भोगावी लागणार आहेत, ती ती
खरोखर माझ्या मागे धावतच आली आहेत ३ विधिनिषेधाच्या कटकटीत मी सापडलो असून, एक संपविले की
दुसरे निर्माण होऊन मी त्यातून काही मोकळा होत नाही मला त्याची निवडही करता येईनाशी झाली आहे ४
ज्याचा निषेध करावा व दूर सारावे त्याचीच वाढ माझ्या अंगात होते अशा या तृष्णेच्या वाढीमुळे मी अतिशय
दुःखीकष्टी झालो आहे ५ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, आता तूच माझी मुक्तता या संसारपाशातून कर.
कारण मी आता सर्व शक्तींच्या विरहित असा दुबळा झालो आहे ६
१११६ भय वाटे पर । न सुटे हा संसार ॥ १ ॥
ऐसा पडिलों फाचणी । करीं धावा म्हणउनी ॥ २ ॥
विचारितों कांहीं । तो हैं मन हातीं नाहीं ॥ ३ ॥
तुका म्हणे देवा । येयें न पुरे रिघावा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - पर-परंतु फाचणी-फाचात, पेचात रिघावा-प्रवेश
अर्थ - या संसारपाशाचे देवा, मला फार भय वाटते हा संसार सुटता सुटत नाही १ अशा मोठ्या
पेचात मी पडलो असून देवा, माझ्यासाठी तुम्ही सत्वर धावून यावे २ मी स्वतःच्या मनाशी पुष्कळच विचार करून
पाहतो, पण माझे मन काही माझ्या हाताशी लागत नाही ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा या मनाच्या
ठिकाणी काही माझा प्रवेश नीट होत नाही ४
१११७ येगा येगा पाडुरंगा । घेई उचलूनि वोसंगा ॥ १ ॥
ऐसी असोनिया वेसी । दिसतो मी परदेसी ॥ २ ॥
उगवूनि गोया । सोडवूनि न्यावे देवा ॥ ३ ॥
तुज आड कांहीं । बळ करी ऐसे नाहीं ॥ ४ ॥
तुका म्हणे हृषीकेशी । काय उशीर लाविलासी ॥ ५ ॥
शब्दार्थ व टीपा - वोसगा-पदरामध्ये, वेसी-जवळच आश्रयाने, उगवूनि-गोडवून, गोवा-गुंतगुंत
अर्थ - पांडुरंगा, तू सत्वर धावून ये ना मला उचलून तू आपल्या पदरात घे १ मी असा अगदी तुझ्या
जवळच आश्रयास असूनही परदेशी झाल्यासारखा आहे २ देवा, या प्रपंचाची गुंतणूक सोडवावी व मला यातून
तुम्ही मुक्त करावे ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, हे हृषीकेशी उगाच उशीर का करीत आहात ? ४
१११८ माझी विठ्ठल माउली । प्रेमपान्हा१ पान्हायली ॥ १ ॥
कुर्वाळुनि लावी स्तनीं । न वजे दुरी जवळूनि ॥ २ ॥
केली पुरवी लाळी । नव्हे निष्ठुर कोवळी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे घास । मुखीं घाली ब्रह्मरस ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा -- न वजे-जात नाही, आळी-हट्ट
अर्थ - ही माझी विठाई माउली किती प्रेमळ आहे पाहा ही माझ्यासाठी प्रेमाच्या पाल्हाने पान्हायलेली
आहे तोच मजसाठी उत्सुक आहे १ ती मला स्वतःच्या हळुवार हाताने कुरवाळिते व मग आपल्या स्तनांशी
लाविते कृपेचे दूध मला पाजते व मग एक क्षणभरही माझ्यापासून दूर जात नाही २ मी जो जो हट्ट करीत असतो,
१ प्रेमें पान्हा