सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ४८३
१०८२ खेळों लागलों सुरकवडी । माझी घोंगडी हारपली ॥ १ ॥
कान्होबाचे पडिलों गळां । घेईं गोपाळा देईं झाडा ॥ २ ॥
मी तों हागे उघडा जालों । अवघ्या आलों बाहेरी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे बुद्धि काची । नाहीं ठायोंची मजपाशीं ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- हारपली-हरवून गेली, काची-खोटी.
अर्थ :- देवा, सुरकवडीचा खेळ मी खेळू लागलो, तेव्हा माझ्या खांद्यावरची पोंगडी हरवून गेली. १ त्या
वेळी मी कान्होबाच्या गळघात पडून म्हणालो की, गोपालकृष्णा, तू माझी झडती घे व तूही तुझ्या अंगाची झडतो
दे. २ हा पाहा मी झडतीसाठी उघडा झालो आहे. सर्व उपाधी सोडून आलो आहे. सर्व वासनांतून मुक्त झालो
आहे. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, माझ्या जवळ माझी मूळचीच बुद्धी काही छोटी नाही. ४
१०८३ घोंगडियांची एकी राशी । त्याचपाशीं तें ही होतें ॥ १ ॥
माझियाचा भाग दावा । केला गोवा उगवों द्या ॥ २ ॥
व्हावें ऐसें निसंतान । घेइन आन तुजपाशीं ॥ ३ ॥
तुका म्हणे लाहान मोठा । सांडा¹ ताठा हा देवा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- गोवा-गुंतवणूक, उगवो द्या-सोडवा, आन-शपथ
अर्थ :- देवा, तुझ्याजवळ अनेक लोकांच्या घोंगड्यांचे ढोगच्या ढीग होते. माझेही हे घोंगडे तेथेच होते. १
देवा, माझा मार्ग मला दाखवा ना. ज्या गुंतव्यात माझी गुंतवणूक झाली आहे त्यातून माझी सुटका करावी. २ माझ्या
वासनांचे व देहरूपी घोंगडीचे निसंतान व्हावे, अशी शपथ मी तुझ्यापाशी घेत आहे. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात,
देवा, तुम्ही हा लहानमोठेपणाचा ताठा सोडून द्यावा. ४
१०८४ नाहीं तुझे उगा पडत गळां । पुढें गोपाळा जाऊं नको ॥ १ ॥
चाहाड तुझे दाविन घरों । बोलण्या उरी नाहीं ऐसी ॥ २ ॥
तुम्हा आम्हां पडदा होता । सरला आतां सरोबरी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे उरती गोष्टी । पडिली मिठी न सुटे ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- उगा-उगाच, सरोबरी-बराबरी, गोष्टी-हृद्‌गत, गोष्टी.
अर्थ :- देवा, गोपाळा, माझी घोंगडी तू घेतलीस, तेव्हा मी काही उगाचच गळ्यात पडलो म्हणून नव्हे.
गोपाळा, तू तसाच जाऊ नकोस १ तुझ्या बोलण्यात काहीच ताळतंत्र नाही असे तुझ्या घरी जाऊन सांगणारे
चहाडखोर मित्र मी तुला दाखवीन. २ आतापर्यंत तुमच्याआमच्यांत मर्यादेचा व भेदाचा पडदा होता, तो आता
संपला. आता तुझीआमची बराबरी झाली आहे. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, आता त्या भेदाच्या नुसत्या
गोष्टींच उरतील. आता तुमच्या पायाशी जो मिठी पडली आहे, ती काही सुटणार नाही. ४
१०८५ तुम्हां आम्हां उरी तोंवरी । जनाचारी ऐसे तैसे ॥ १ ॥
माझें घोंगडें टाकून देईं । एके ठायीं मग असों ॥ २ ॥
विरोधानें पडे तुटी । कपट पोटीं नसावें ॥ ३ ॥
तुका म्हणे तूं जाणता हरी । मज वेव्हारों बोलविसी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- जनाचारी-लोकव्यवहार, लोकाचार.
अर्थ :- तुमच्यात व आमच्यात जोपर्यंत भेद आहे, मर्यादा आहे, तोपर्यंतच लोकव्यवहार असा तसाच
राहणार. १ देवा, माझे घोंगडे टाकून द्या ना. मग तुम्ही व आम्ही एकाच ठिकाणी असू. २ आपापसांत विरोध
१ माडवा.