सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

४३२ सार्थ तुकारामगाथा
शब्दार्थ व टीपा - ग्वाही-साक्ष, काज-कारण
अर्थ - ज्या स्थानी चित्त साक्षी झाले आहे त्या ठिकाणी लौकिक गोष्टींची काय किंमत ? आपले स्वहित
आपणच पाहाये १ अंतर्बाह्य सर्वत्र एकच परमेश्वर भरून राहिलेला आहे असा जो मनाचा भाव होत असतो,
तोच खरा मानावयास हवा २ आपल्या मनातील शुद्ध भाव काही कुणाला सागावा लागत नाही तो दुसऱ्याच्या
ठिकाणी आपल्याकडून प्रकट होत असतो ३ भोगणारा मनुष्य असतो त्यास अंतरंगातील गोष्टीशी कारण असते,
बाहेरच्या रंगास तो कधी भुलत नाही ४ तुकाराम महाराज म्हणतात आपल्या मनातील शुद्ध भाव हेच खरे
म्हणजे ईश्वरप्राप्तीचे कारण होय अशा शुद्ध भावाने भजणाऱ्या भक्ताचा तो परमेश्वरच भाट होऊन जातो ५
९५२ नव्हती माझे बोल । अवघें करितो विठ्ठल ॥ १ ॥
कांहीं न धरावी खंती । हित होईल धरा चित्तीं ॥ २ ॥
खोटी ते अहंता । वाट टाकिली सांगता ॥ ३ ॥
ज्याचे तोचि जाणे । मी मापाडें तुका म्हणे ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - खंती-चिंता, मापाडें-माप टाकणारा
अर्थ - मी हे जे बोलत आहे, ते काही माझे नव्हेच, ते सर्व त्या विठ्ठलाकडूनच बोलले जात आहे १
याविषयी तुम्ही कसलीही चिंता करू नये यात तुमचे हितच होईल, हे चित्तात नीट धारण करावे २ अहंकाराची
खोटी वाट जी असते, ती सांगितल्याबरोबर टाकून द्यावी ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, मजकडून बोलविणारा
जो विठ्ठल तो खरे काय तो जाणतो, मी केवळ माप टाकणारा मापाडी आहे ४
९५३ वासनेच्या मुखीं अदळुनि भीतें । निर्वाहापुरते कारण ते ॥ १ ॥
या नांवे अंतरा आला नारायण । चित्तसमाधान खूण त्याची ॥ २ ॥
सर्वकाळ हाचि करणे विचार । विवेकी सादर आत्मत्याचे ॥ ३ ॥
तुका म्हणे जो जो भजनासी वळे । अग तो तो कळे सन्निधता ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - भीतें-भिजून, कारण-काय
अर्थ - नाना वासनांना भिजून, त्याची भीती बाळगून, त्यांच्या तोंडात काही देऊन आपण जरूरीपुरतेच
कार्य करावे १ चित्तात समाधान असणे हीच एक खूण मनात नारायणाचा निवास झाल्याची आहे २ आत्म
तत्त्वाचा विवेक मनात निरंतर करून, नेहमी हाच एक विचार करीत असावे ३ तुकाराम महाराज म्हणतात आपण
ज्या ज्या प्रमाणात भजनाकडे वळू, त्या त्या प्रमाणात आपल्या अंगाअंगातून ईश्वराची जवळीक अनुभवास येईल ४
९५४ चिंतने अंचित राहिलो निश्चळ । तेचि किती काळ वाढवावे ॥ १ ॥
अबोल्याचा काळ आतां ऐशावरी । वचनाची उरी उरली नाहीं ॥ २ ॥
करूं आला तो तो केला लवलाहो । उरोच संदेहो दिला नाही ॥ ३ ॥
तुका म्हणे मोह परतेचि ना मार्गे । म्हणउनि त्यागें त्याग झाला ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - अंचित-निश्चिंत, चिंतारहित, उरी-उणीव, बाकी
अर्थ - या भगवंताचे चिंतन एकसारखे केल्याने मी चिंतारहित झालो आहे आता हे चिंतन तरी किती
काळपर्यंत वाढवावे ? १ आता न बोलण्याचीच वेळ आलेली दिसते काही बोल बोलावेत अशी बाकी आता राहिली
आहे असे नाही २ ईश्वरप्राप्तीसाठी जो जो उपाय करावयास हवा तो तो मी त्वरित केला असून मी माझ्या
मनात कुठलाही संशय उरू दिलेला नाही ३ तुकाराम महाराज म्हणतात तरीसुद्धा माझ्या मनातील लौकिक
गोष्टी विषयींचा मोह कधी संपतच नाही म्हणूनच मी सर्व प्रपंचाचाच त्याग करू या मार्गास येण्याचे निश्चित
केले ४