सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ४०५
आपल्या मनात नारायणाविषयी प्रेम नाही व आपण अजून संसारापासून मुक्त झालो नाही, असे जेव्हा
तुकाबा म्हणतात, तेव्हा त्यांच्या म्हणण्यापाठीमागची भूमिका समजावून घ्यावयास हवी आपण जास्तीत जास्त
निर्विकार व्हाव, जास्तीत जास्त पूर्णत्वाने श्रीहरीशी एकरूप व्हावे, जास्तीत जास्त आपले चित्त निर्लेप व निर्मळ
असावे, हा त्यामागचा उद्देश आहे थोर थोर लोकांचेही मन कसे चळेल व मग सर्व आयुष्याचा नाश कसा होतो हे
त्यांना चांगलेच माहिती होते म्हणूनच त्यांनी आपल्या मनास नित्य वैराग्याचा डिवचावा, आत्मपरीक्षणाचा कठोर
अंकुश लावून घेतला दिसतो व या आत्मपरीक्षणामुळेच त्यांना सदैव जागृती येत राहिली हे स्पष्टच आहे म्हणूनच
एके ठिकाणी म्हटले आहे 'तुका म्हणे मना पाहिजे अंकुश । नित्य नवा दिस जागृतीचा ॥'
८६८ न कळता काय करावा उपाय । जेणें राहे भाव तुझ्या पायीं ॥ १ ॥
येउनिया वास करिसी हृदयीं । ऐसे घडे करूं कासयाने ॥ २ ॥
साच भावे तुझें चिंतन मानसीं । राहे हे करिती कें गा देवा ॥ ३ ॥
लटके हे माझें करुनिया दुरी । साच तू अंतरीं येउनि राहे ॥ ४ ॥
तुका म्हणे मज राखावे पतिता । आपुलिया सत्ता पाडुरंगा ॥ ५ ॥
शब्दार्थ व टीपा - साच-खऱ्या
अर्थ - देवा, माझ्या अंतःकरणातील प्रेमभाव सतत तुझ्या पायावर स्थिर व्हावा, अशासाठी मी काय उपाय
करावा ? हे काही समजत नाही १ देवा तू माझ्या हृदयात येऊन निवास करशील अशी गोष्ट कशाने बरे
होईल ? २ खऱ्या भावनेने तुझेच चिंतन घडेल व तेच मनात स्थिर राहील असे कधी होईल रे ? ३ देवा, माझ्यात
जे जे खोटे असेल ते दूर व्हावे व तूच खऱ्या स्वरूपात माझ्या अंतःकरणात दृढ व्हावास ४ देवा पांडुरंगा,
तुकाराम महाराज म्हणतात, मला या पतिताला तू आपल्या सत्तेने सांभाळावेस ५
८६९ चिंतितलें तें मनिंचें जाणे । पुरवी खुणे अंतरींचें ॥ १ ॥
रात्री न कळे दिवस न कळे । अंगीं खेळे दैवत्त हे ॥ २ ॥
नवसियांचे नव' रस । भोगी त्यास भिन्न नाहीं ॥ ३ ॥
तुका म्हणे समचि देणें । समचरण उभा असे ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - सम-एकसारखे स्वरूप
अर्थ - हा देव कसा आहे ? मनामध्ये जी जी इच्छा भक्त धारण करतो ती तो मोठ्या प्रेमाने पूर्ण
करतो १ त्याला रात्र झालेलीही समजत नाही, दिवस झालेलाही ध्यानात येत नाही पांडुरंग दैवत हे त्याच्या
अंतरंगात व शरीरात एकसारखे खेळत असते २ या देवाची प्राप्ती व्हावी म्हणून जे जे भक्त नवस करतात, ते
ते हा पूर्ण करतो जो यात स्मरण भोग भोगीत असतो त्यास तो भिन्न वाटत नाही ३ तुकाराम महाराज म्हणतात,
सर्व भक्तांना आपल्या एकसारख्या स्वरूपाची प्राप्ती करून देणारा हा विठ्ठल समचरणाने विटेवर उभा आहे ४
८७० उद्धाराचा२ संदेह नाहीं । याचा कांहीं सेवका ॥ १ ॥
पांडुरंग अभिमानी । जीवदानी कोंवसा ॥ २ ॥
बुडता जळीं जळता अग्नी । ते प्रसंगीं राखावे ॥ ३ ॥
तुका म्हणणे आम्हासाठीं । कृपा पोटों वागवी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा - संदेह-शंका, कोंवसा-आश्रय, आधार
अर्थ - हा देव आपला उद्धार करील की नाही, अशी शंका कधी त्याच्या सेवकाच्या मनात येत नाही १
हा पांडुरंग आपल्या भक्तांविषयी अभिमानी असून त्यांच्या जीवदानाचा एकमेव आधारच आहे २ पाण्यात
१ पुरवी नवस २ उधारीचा