सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ३४५
असणाऱ्या पक्ष्याची करुणरम्य कथा बुवांनी सांगितलेली आपण पाहिली आहे. आता येथे पारध्याच्या तावडीत चहू
बाजूंनी सापडलेल्या एका हरिणाची व त्याच्या गोजिरवाण्या शावकाची तितकीच करुण कहाणी अत्यंत संक्षेपाने बुवांनी
येथे निवेदन केली आहे. शिकारी श्वान, स्वतः पारधी, जाळी व वणवा या चहूबाजूंन्या संकटातूनही ईश्वर कसे रक्षण
करितो, याचा एक समर्थ दिलासा भाविकांना तुकारामबुवांनी दिलेला आहे.
६७९ आशाबद्ध वक्ता । धाक१ श्रोतयाच्या चित्ता ॥ १ ॥
वांयां गेलें तें भजन । उभयतां लोभी मन ॥ २ ॥
बहिर्मुख एके ठायीं । तैसें जालें तया दोहीं ॥ ३ ॥
माप तैसी गोणी । तुका म्हणे रितीं दोन्ही ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- धाक-धास्ती, भीती, गोणी-धान्याचे ओझे
अर्थ:- ब्रह्मज्ञान किंवा परमार्थनिरूपण करणारा वक्ता जर आशाबद्ध असेल, त्याला जर लौकिकाची
आशा असेल, अथवा श्रोत्यांच्याकडून आपणांस काही मिळावे, असा जर त्याला लोभ असेल, तर त्याचे निरूपण
ऐकणाऱ्याच्या चित्तास धास्तीच वाटते १ त्याचे भजन व त्याचे निरूपण यामुळे वायाच जाते. कारण या ठिकाणी
सर्वांचेच मन लोभात गुंतलेले असते. २ एक वक्ताच बहिर्मुख असल्यामुळे तो व त्याचे श्रोते दोघांचीही गती
तशीच होते. ३ धान्याच्या गोणीत, ओझ्यात जे असेल तेच मापात येणार ना ? तुकाराम महाराज म्हणतात, दोनही
वस्तु रिकाम्याच असल्यावर मग उपयोग काय ? ४
६८० विठ्ठला रे तूं उदाराचा राव । विठ्ठला तूं जीव या जगाचा ॥ १ ॥
विठ्ठला रे तूं उदाराची रासी । विठ्ठला तुजपाशीं सकळसिद्धी ॥ २ ॥
विठ्ठला रे तुझें नाम बहु गोड । विठ्ठला रे कोड पुरविसी ॥ ३ ॥
विठ्ठला रे तुझें श्रीमुख चांगलें । विठ्ठला लागलें ध्यान मनीं ॥ ४ ॥
विठ्ठला रे वाचे बोला बहुरस । विठ्ठला रे सोस घेतला जीवें ॥ ५ ॥
विठ्ठला रे शोक करीतसे तुका । विठ्ठला तूं ये२ कां झडकरी ॥ ६ ॥
शब्दार्थ व टीपा:- कोड-हौस, सोस-ध्यास
अर्थ- विठ्ठला, तू उदाराचा राजा आहेस रे. या सर्व जगाचा प्राण आहेस. १ सर्व उदारांची तू रास
असून तुझ्यापाशी सर्व प्रकारच्या सिद्धी असतात. २ विठ्ठला, तुझे नाव अतिशय गोड असून तू भक्तांची सर्व हौस
पूर्ण करतोस. ३ विठ्ठला, तुझे श्रीमुख फारच शोभायंत व चांगले असून त्याच्या ध्यानात माझे चित्त गुंतून गेले
आहे. ४ विठ्ठला, या माझ्या वाचेने तुझेच नाम निरनिराळ्या रसांत घेतले आहे. विठ्ठला, तुमचाच ध्यास या
माझ्या जीवाने एकसारखा घेतला आहे. ५ विठ्ठला, हा तुका तुझ्यासाठी शोक करीत असल्याने तू लवकर येऊन
माझे रक्षण का करीत नाहीस ? ६
६८१ बाहिर पडिलों आपुल्या कर्तव्यें । संसारासि जीवें वेटाळिलों ॥ १ ॥
एकामध्यें एक नाहीं मिळों येत । ताक नवनीत निवडीलें ॥ २ ॥
जालीं दोनी नामें एकाचि मथनीं । दुसरिया गुणीं वेगळालों ॥ ३ ॥
तुका म्हणे दाखविल्या मुक्ताफळां । शिपलेचि स्वस्थळीं खुंटलिया ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- वेटाळिलों-गुंतलो होतो
अर्थ :- या बाह्य संसारात मी गुंतून गेलो होतो. पण मी आपल्या कर्तव्याच्या जोरावर सुखरूपपणे
बाहेर पडलो. १ आता पुन: संसारात गुंतणार नाही. ताकातून एकदा लोणी बाहेर काढले की, ते परत काही
१ भय, २ येगा.
तु. गा...४४